← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L6simultaneitas praestationum · Zug-um-Zug-Leistung
ang. simultaneity of performances
— Zasada równoczesnego spełniania świadczeń wzajemnych — fundament konstrukcji umów wzajemnych w prawie rzymsko-niemieckim. Klasyczna rzymska zasada Zug um Zug (jedno za drugie, prze rękę po rękę) — w umowach synallagmatycznych żadna ze stron nie ma obowiązku świadczenia bez równoczesnego spełnienia świadczenia wzajemnego, chyba że co innego wynika z umowy lub zwyczaju. Klasyczna rzymska exceptio non adimpleti contractus — zarzut niewykonania umowy: strona pozwana o spełnienie świadczenia wzajemnego mogła się sprzeciwić, dopóki powód sam nie spełnił świadczenia lub nie wykazał gotowości do równoczesnego spełnienia. Code Napoléon/Code civil 1804 art. 1612 (sprzedaż), 1652 (najem) — klasyczne reguły jednoczesności. ABGB § 1052 — Zug um Zug. BGB § 320 — Einrede des nicht erfüllten Vertrags (zarzut niewykonania umowy): kto z umowy wzajemnej zobowiązany jest do świadczenia, może odmówić należnego mu świadczenia do czasu spełnienia świadczenia wzajemnego, chyba że obowiązany jest świadczyć z góry; § 322 — Verurteilung zur Leistung Zug um Zug (orzeczenie sądu o jednoczesności). KZ 1933 art. 215-217. KC 1964 art. 488 — kompleksowa polska regulacja: § 1 — świadczenia wzajemne powinny być spełnione jednocześnie, chyba że co innego wynika z umowy, ustawy, orzeczenia sądu lub decyzji innego organu (zasada Zug um Zug); § 2 — jeżeli świadczenia wzajemne mają być spełnione jednocześnie, każda ze stron może powstrzymać się ze spełnieniem swojego świadczenia, dopóki druga strona nie zaofiaruje świadczenia wzajemnego (klasyczny zarzut niewykonania umowy). KC art. 490 — uprawnienie do powstrzymania świadczenia gdy stan majątkowy drugiej strony budzi wątpliwości co do możliwości spełnienia świadczenia wzajemnego (analog BGB § 321 — Unsicherheitseinrede). KC art. 491-494 — odstąpienie od umowy w razie niewykonania świadczenia wzajemnego. Praktyczne konsekwencje jednoczesności: (1) sprzedaż gotówkowa — wydanie rzeczy i zapłata ceny powinny nastąpić równocześnie (KC art. 535 § 2 — chyba że co innego wynika z zastrzeżenia umownego, ustawy lub zwyczaju); (2) zarzut niewykonania umowy — strona może odmówić swojego świadczenia, dopóki druga nie zaofiaruje wzajemnego (powstaje sytuacja patowa, którą rozwiązuje wyrok sądu o jednoczesności); (3) sprzedaż na raty lub kredyt — odejście od jednoczesności, klasyczne wyjątki umowne. Polskie orzecznictwo SN: zasada Zug um Zug jako reguła interpretacyjna umów wzajemnych; możliwość odmowy spełnienia świadczenia wzajemnego musi być uzasadniona realnym ryzykiem, a nie domniemaną nielojalnością drugiej strony.
Źródło: Zug um Zug, exceptio non adimpleti contractus (rzymskie); Code Napoléon/Code civil 1804 art. 1612, 1652; ABGB § 1052; BGB §§ 320-322; KZ 1933 art. 215-217; KC 1964 art. 488-494
Kolekcja: część ogólna prawa zobowiązań
Odpowiedniki zewnętrzne: Q228297