← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L6exceptio non adimpleti contractus
ang. exceptio non adimpleti contractus
exceptio non adimpleti contractus (łaciński)
— Klasyczna exceptio non adimpleti contractus — zarzut, na podstawie którego strona pozwana o spełnienie świadczenia wzajemnego może powstrzymać się od jego spełnienia, dopóki strona powodowa sama nie spełni lub nie zaofiaruje swego świadczenia wzajemnego. Klasyczne rzymskie korzenie w pretorskiej konstrukcji exceptio dla umów synallagmatycznych — pierwotnie ograniczone do umów konkretnych (emptio venditio, locatio conductio), w prawie justyniańskim rozszerzone na wszystkie kontrakty wzajemne. Klasyczna rzymska doktryna: dwie postacie exceptio — exceptio non adimpleti contractus (zarzut całkowitego niewykonania) i exceptio non rite adimpleti contractus (zarzut nienależytego wykonania, gdy świadczenie wzajemne zostało spełnione, ale nie zgodnie z umową). Code civil/KCKP nie zawierał wyraźnej regulacji ogólnej — funkcjonowała przez konkretne przepisy (np. art. 1612 dla sprzedaży: kupujący może odmówić zapłaty ceny, jeśli sprzedawca nie wydał rzeczy). ABGB § 1052 — Einrede des nicht erfüllten Vertrags. BGB § 320 — kompleksowa regulacja: kto z umowy wzajemnej zobowiązany jest do świadczenia, może odmówić należnego świadczenia do czasu spełnienia świadczenia wzajemnego, chyba że obowiązany jest świadczyć z góry; § 320 ust. 2 — w razie częściowego spełnienia odmowa świadczenia jest dopuszczalna tylko wtedy, gdyby nie przeczyła słuszności i dobrej wierze; § 321 — Unsicherheitseinrede (zarzut niepewności): kto obowiązany jest świadczyć z góry, może odmówić, jeżeli stan majątkowy drugiej strony po zawarciu umowy budzi obawę co do spełnienia świadczenia wzajemnego. KZ 1933 art. 215-216. KC 1964 art. 488 § 2 — jeżeli świadczenia wzajemne mają być spełnione jednocześnie, każda ze stron może powstrzymać się ze spełnieniem swojego świadczenia, dopóki druga strona nie zaofiaruje świadczenia wzajemnego (klasyczny zarzut niewykonania umowy); art. 490 — szczególny zarzut niepewności: jeżeli jedna ze stron obowiązana jest spełnić świadczenie wzajemne wcześniej, a spełnienie świadczenia przez drugą stronę jest wątpliwe ze względu na jej stan majątkowy, strona obowiązana do wcześniejszego świadczenia może powstrzymać się z jego spełnieniem, dopóki druga strona nie zaofiaruje świadczenia wzajemnego lub nie da zabezpieczenia. Praktyczne zastosowania: dłużnik kontraktowy odmawiający świadczenia z powodu nieotrzymania świadczenia wzajemnego, sprzedawca nieruchomości odmawiający zawarcia notarialnej umowy przeniesienia własności bez wpłaty pełnej ceny, najemca odmawiający zapłaty czynszu z powodu wad rzeczy najętej. Charakterystyczne polskie ujęcie: zarzut o charakterze obronnym (dilatoryjnym) — nie wygasza świadczenia wzajemnego, lecz zawiesza obowiązek spełnienia do czasu zaofiarowania świadczenia przez drugą stronę.
Źródło: Exceptio non adimpleti contractus, exceptio non rite adimpleti contractus (rzymskie); ABGB § 1052; BGB §§ 320-321; KZ 1933 art. 215-216; KC 1964 art. 488, 490
Kolekcja: część ogólna prawa zobowiązań
Odpowiedniki zewnętrzne: Q2658357