← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L5obligationes synallagmaticae · gegenseitige Verpflichtungen
ang. reciprocal obligation
— Zobowiązania, w których świadczenia stron są ekwiwalentne i wzajemnie zależne — jedna strona spełnia świadczenie dlatego, że otrzymuje świadczenie wzajemne od drugiej. Klasyczna rzymska kategoria contractus bilateralis, do której zaliczano emptio venditio, locatio conductio, societas, mandatum (jako consensual contracts ze wzajemnymi obowiązkami stron) — przeciwstawienie umów jednostronnie zobowiązujących (mutuum, gdzie tylko biorący jest zobowiązany do zwrotu). Rzymska dogmatyka wypracowała exceptio non adimpleti contractus jako instrument procesowy strony żądającej spełnienia świadczenia od kontrahenta, który sam nie spełnił świadczenia wzajemnego — przedłużenie do dziś jako zarzut niewykonania umowy. Code civil/KCKP art. 1102-1106 (po 2016 r. art. 1107-1111) — contrats synallagmatiques jako odrębna kategoria. ABGB §§ 1062-1063 — gegenseitige Verträge, z zasadą Zug um Zug (równoczesności świadczeń). BGB §§ 320-327 — gegenseitiger Vertrag, kompleksowa regulacja: Einrede des nicht erfüllten Vertrags (§ 320 — zarzut niewykonania umowy), Unsicherheitseinrede (§ 321 — zarzut niepewności), zasada Zug um Zug (§ 322 — orzeczenie sądu o jednoczesności świadczeń), niemożliwość świadczenia wzajemnego (§§ 323-326). KZ 1933 art. 86-92. KC 1964 art. 487-497 — zasadnicza regulacja umów wzajemnych: umowa wzajemna definiowana w art. 487 § 2 (każda ze stron zobowiązuje się świadczyć tak, by jej świadczenie było ekwiwalentem świadczenia drugiej strony), zasada jednoczesności świadczeń wzajemnych (art. 488 § 1 — świadczenia powinny być spełnione jednocześnie, chyba że co innego wynika z umowy, ustawy lub orzeczenia/decyzji), prawo zatrzymania (art. 461, 488 § 2 — odmowa spełnienia świadczenia do czasu spełnienia świadczenia wzajemnego), niemożliwość świadczenia jednej ze stron (art. 493-494). Charakterystyczne dla polskiej regulacji: silna zasada wzajemności egzekucji świadczeń, ograniczona klauzulą zasad współżycia społecznego (KC art. 5).
Źródło: Contractus bilateralis i exceptio non adimpleti contractus rzymskie; Code civil/KCKP art. 1102-1106 (po 2016 r. art. 1107-1111); ABGB §§ 1062-1063; BGB §§ 320-327; KZ 1933 art. 86-92; KC 1964 art. 487-497
Kolekcja: część ogólna prawa zobowiązań