← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L6solutio partialis et praestatio synallagmatica
ang. partial performance and reciprocal performance
— Sytuacja, w której jedna ze stron umowy wzajemnej spełniła świadczenie częściowo — kwestia, czy druga strona obowiązana jest do proporcjonalnego spełnienia swego świadczenia, czy może powstrzymać się od świadczenia w całości. Klasyczna rzymska zasada solutio partialis (świadczenie częściowe) była co do zasady niedopuszczalna bez zgody wierzyciela — wierzyciel mógł odmówić przyjęcia części, oczekując całości. Klasyczna konstrukcja exceptio non rite adimpleti contractus pozwalała na zarzut, że świadczenie wzajemne zostało spełnione nienależycie (w tym częściowo). Code Napoléon/Code civil 1804 art. 1244 — paiement partiel niedopuszczalne bez zgody wierzyciela. ABGB § 1415 — Teilzahlung. BGB § 266 — Teilleistung: dłużnik nie jest uprawniony do częściowego świadczenia; § 320 ust. 2 — w razie częściowego spełnienia świadczenia wzajemnego druga strona może odmówić własnego świadczenia tylko, gdyby to nie przeczyło słuszności i dobrej wierze. KZ 1933 art. 217. KC 1964 art. 450 — częściowe spełnienie świadczenia: wierzyciel nie może odmówić przyjęcia świadczenia częściowego, chociażby cała wierzytelność była już wymagalna, chyba że przyjęcie takiego świadczenia narusza jego uzasadniony interes. Polska konstrukcja jest zatem łagodniejsza niż BGB i Code civil — wierzyciel co do zasady musi przyjąć świadczenie częściowe, z wyjątkiem narażania uzasadnionego interesu (np. uniemożliwienie odsprzedaży większej partii towaru, naruszenie standardów dostawy całościowej, zagrożenie dla innych stosunków kontraktowych zależnych od pełnej dostawy). KC art. 488 § 2 in fine — w razie częściowego spełnienia świadczenia wzajemnego strona może powstrzymać się od własnego świadczenia tylko proporcjonalnie do niespełnionej części (klasyczna zasada proporcjonalności). KC art. 491 § 2 — w razie niespełnienia części świadczenia wzajemnego, strona może odstąpić od umowy w zakresie pozostałej części (częściowe odstąpienie). Praktyczne konsekwencje: (1) wierzyciel obowiązany przyjąć świadczenie częściowe (zaliczeniowe wpłaty kredytu, raty czynszu, częściowe dostawy towarów); (2) możliwość proporcjonalnego powstrzymania świadczenia wzajemnego (np. najemca może obniżyć czynsz o część odpowiadającą wadom lokalu, KC art. 664); (3) odstąpienie częściowe — możliwe tylko gdy świadczenie jest podzielne i odstąpienie nie narusza istoty umowy. Charakterystyczna polska liberalna konstrukcja art. 450 — chroni dłużnika przed nadmiernym formalizmem wierzyciela, wymagając od wierzyciela uzasadnienia odmowy przyjęcia.
Źródło: Solutio partialis, exceptio non rite adimpleti contractus (rzymskie); Code Napoléon/Code civil 1804 art. 1244; ABGB § 1415; BGB §§ 266, 320 ust. 2; KZ 1933 art. 217; KC 1964 art. 450, 488, 491, 664
Kolekcja: część ogólna prawa zobowiązań