← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L2ius personarum · Personenrecht · prawo osób
ang. law of persons
ius personarum / Personenrecht (łaciński; niemiecki)
— Dział prawa cywilnego regulujący status podmiotów prawa: osób fizycznych i osób prawnych — fundamentalna kategoria prawa cywilnego, klasyczna konstrukcja oparta na klasycznym ius civile rzymskim ius personarum i pandektystycznej tradycji Personenrecht. Klasyczne rzymskie pojęcie ius personarum — fundamentalna konstrukcja klasycznego ius civile, prawo osób jako jeden z trzech filarów ius privatum (obok ius rerum i ius actionum); klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce. Klasyczna systematyka gajańska (Instytucje Gajusza I.8) wprowadziła fundamentalny podział: omne ius quo utimur vel ad personas pertinet vel ad res vel ad actiones — wszelkie prawo, którym się posługujemy, dotyczy albo osób, albo rzeczy, albo skarg; klasyczna fundamentalna konstrukcja klasycznego prawa rzymskiego zachowana w pandektystyce i recypowana w europejskich kodyfikacjach. Klasyczne rzymskie kategorie ius personarum: (1) STATUS LIBERTATIS — klasyczna fundamentalna konstrukcja klasycznego ius civile, status wolności (liberi vs servi); klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce; (2) STATUS CIVITATIS — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, status obywatelstwa (cives Romani, Latini, peregrini); klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce; (3) STATUS FAMILIAE — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, status rodzinny (sui iuris vs alieni iuris); klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce; (4) CAPITIS DEMINUTIO — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, zmniejszenie statusu (maxima, media, minima); klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce. Klasyczne rzymskie konstrukcje osób prawnych: (1) UNIVERSITAS PERSONARUM — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, korporacja osób (np. collegium, sodalitas, municipium); klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce; (2) UNIVERSITAS RERUM — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile poklasycznego, fundacja (zbiór rzeczy z osobowością prawną); klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce; (3) FISCUS — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, skarbiec cesarski jako odrębny podmiot prawa. Klasyczne ius commune i pandektystyka XIX w. wykrystalizowały współczesny system prawa osobowego: (1) DOKTRYNA NIEMIECKA — Personenrecht (prawo osobowe), klasyczna pandektystyczna konstrukcja Friedricha Carla von Savigny'ego, włączona do BGB jako część księgi pierwszej (Allgemeiner Teil, §§ 1-89); klasyczna fundamentalna kategoria niemieckiego prawa cywilnego; (2) DOKTRYNA AUSTRIACKA — Personenrecht, klasyczna austriacka konstrukcja ABGB Erster Teil (§§ 15-284); klasyczna fundamentalna kategoria austriackiego prawa cywilnego; (3) DOKTRYNA FRANCUSKA — droit des personnes, klasyczna francuska konstrukcja Code civil księga pierwsza (Des personnes, art. 7-515-13). Polskie kodyfikacje prawa osobowego: (1) PRAWA DZIELNICOWE — klasyczne polskie konstrukcje okresu zaborów: Code civil/KCKP (księga I), ABGB (Erster Teil), BGB (księga I); (2) PRAWO OSOBOWE Z 8 X 1946 R. — fundamentalna polska konstrukcja unifikacyjna, dekret z 8 X 1946 r. (od 1 I 1947 r.); klasyczna polska reforma kompleksowa unifikująca prawa dzielnicowe; obowiązywało do 1965 r.; (3) KODEKS CYWILNY Z 23 IV 1964 R. — klasyczna polska kodyfikacja zastępująca odrębne prawo osobowe, włączająca prawo osobowe do księgi pierwszej KC (art. 8-43) jako część części ogólnej. Polski Kodeks cywilny art. 8-43 — fundamentalna polska regulacja: tytuł II księgi pierwszej KC (Osoby): dział I (osoby fizyczne, KC art. 8-32); dział II (osoby prawne, KC art. 33-43); klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB. Polska konstrukcja osób fizycznych (KC art. 8-32): (1) ZDOLNOŚĆ PRAWNA — KC art. 8: każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną; klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB § 1 i klasycznym ius civile; (2) NASCITURUS — KC art. 9: dziecko poczęte już w czasie zajścia szczególnych okoliczności może mieć zdolność prawną; klasyczna polska konstrukcja oparta na klasycznym ius civile nasciturus pro iam nato habetur; (3) ZDOLNOŚĆ DO CZYNNOŚCI PRAWNYCH — KC art. 11-22: pełna zdolność od 18. roku życia (art. 11), ograniczona od 13. do 18. roku (art. 15-16), brak zdolności poniżej 13. roku (art. 14); klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB § 2 i n.; (4) UBEZWŁASNOWOLNIENIE — KC art. 13-22: całkowite (KC art. 13, dla osób z ciężką niepełnosprawnością psychiczną), częściowe (KC art. 16); klasyczna polska konstrukcja oparta na klasycznym ius civile cura furiosi i BGB Betreuung; (5) MIEJSCE ZAMIESZKANIA — KC art. 25-28: klasyczna polska konstrukcja oparta na klasycznym ius civile domicilium; (6) UZNANIE ZA ZMARŁEGO — KC art. 29-32: klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB § 13 a.F. Polska konstrukcja osób prawnych (KC art. 33-43): (1) FUNDAMENTALNA REGULACJA — KC art. 33: jednostki organizacyjne, którym przepisy szczególne przyznają osobowość prawną; klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB; (2) KATEGORIE OSÓB PRAWNYCH: (a) SKARB PAŃSTWA — KC art. 33-34: osobowa prawna prawa publicznego z udziałem w prawie cywilnym; (b) JEDNOSTKI SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO — gminy, powiaty, województwa; (c) SPÓŁKI KAPITAŁOWE — sp. z o.o., S.A.; (d) SPÓŁDZIELNIE — Prawo spółdzielcze z 16 IX 1982 r.; (e) FUNDACJE — ustawa o fundacjach z 6 IV 1984 r.; (f) STOWARZYSZENIA — Prawo o stowarzyszeniach z 7 IV 1989 r.; (3) NAZWA — KC art. 43: ochrona nazwy osoby prawnej; (5) ORGANY — KC art. 38: osoba prawna działa przez swoje organy. Polska konstrukcja dóbr osobistych (KC art. 23-24): (1) FUNDAMENTALNA REGULACJA — KC art. 23: katalog otwarty (zdrowie, wolność, cześć, dobre imię, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza, racjonalizatorska); klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB Persönlichkeitsrecht; (2) OCHRONA DÓBR OSOBISTYCH — KC art. 24: roszczenie negatoryjne, zadośćuczynienie pieniężne, zapłata na cel społeczny; klasyczne polskie konstrukcje rozbudowane; (3) ROZSZERZENIE PRZEZ ORZECZNICTWO — klasyczna polska kazuistyka SN, dodanie nowych dóbr osobistych (np. prawo do prywatności, prawo do informacji o stanie zdrowia, kult osoby zmarłej). Polskie cechy prawa osobowego: (1) PANDEKTYSTYCZNA SYSTEMATYKA — prawo osobowe włączone do księgi pierwszej KC; klasyczna polska konstrukcja; (2) ROZBUDOWANY KATALOG OSÓB PRAWNYCH — klasyczna polska konstrukcja kompleksowa; (3) ROZBUDOWANA OCHRONA DÓBR OSOBISTYCH — KC art. 23-24: klasyczna polska konstrukcja kompleksowa, klasyczne polskie zastosowania; (4) FUNDAMENTALNE REFORMY — Prawo osobowe z 8 X 1946 r. (zniesione przez KC 1964), KC z 23 IV 1964 r. (oryginalna kodyfikacja księgi pierwszej).
Źródło: KCKP ks. I; ABGB §§ 15-284; BGB §§ 1-89; KC 1964 art. 8-43 (w brzmieniu do 31 XII 1989 r.)
Kolekcja: prawo osobowe
Odpowiedniki zewnętrzne: Q3039751 · 1000001193338