← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L3domicyl · domicilium · miejsce zamieszkania
ang. domicile
domicilium / Wohnsitz / domicile (łaciński; niemiecki; francuski)
— Klasyczna kategoria prawa cywilnego — miejsce, w którym osoba fizyczna przebywa z zamiarem stałego pobytu; określa właściwą jurysdykcję sądową, miejsce wykonywania zobowiązań, doręczeń, prawo właściwe w sytuacjach kolizyjnych. Klasyczne rzymskie pojęcie domicilium — miejsce stałego zamieszkania, klasyczna konstrukcja w klasycznym ius civile odróżniana od origo (miejsca pochodzenia, civitas) i od incolatus (rezydencji w mieście niż pochodzeniowe). Klasyczne rzymskie cechy domicilium: (1) ELEMENT FAKTYCZNY — corpus, fizyczna obecność i przebywanie w danym miejscu; (2) ELEMENT WOLI — animus, zamiar stałego pozostania (nie tylko czasowego pobytu). Klasyczna rzymska zasada C. 10.40(39).7: ubi quis larem rerumque ac fortunarum suarum summam constituit (domicilium jest tam, gdzie ktoś ustanowił swój dom oraz centrum swojej majątkowej egzystencji); D. 50.1.20 (Paulus) dotyczy natomiast zmiany domicylu re et facto. Klasyczne rzymskie skutki domicilium: (1) JURYSDYKCJA SĄDOWA — actor sequitur forum rei (powód idzie za sądem pozwanego, fundamental zasada w klasycznym ius civile); (2) MIEJSCE WYKONANIA ZOBOWIĄZAŃ — gdy umowa nie precyzowała inaczej; (3) PRAWO WŁAŚCIWE — w niektórych sytuacjach (np. dziedziczenie). Pandektystyka XIX w. zachowała tę konstrukcję. BGB §§ 7-11 — Wohnsitz: § 7 ust. 1 (kto trwale przebywa w pewnym miejscu, ten ustanawia tam swoje miejsce zamieszkania); § 7 ust. 2 (miejsce zamieszkania może być w wielu miejscach jednocześnie); § 7 ust. 3 (miejsce zamieszkania zostaje opuszczone, gdy uprawniony porzuca miejsce z zamiarem opuszczenia); § 8 (osoba niezdolna do czynności prawnych nie może samodzielnie ustanowić ani opuścić miejsca zamieszkania); § 9 (miejsce zamieszkania żołnierza); § 11 (miejsce zamieszkania dziecka — u przedstawiciela ustawowego). Code civil art. 102-111 — analogiczna francuska regulacja: art. 102 (domicile de tout Français — domicile we Francji to miejsce, gdzie ma on swoje principal établissement). Klasyczna common-law instytucja domicile — bardziej rozbudowana niż civil-law domicile, z trzema kategoriami (domicile of origin, domicile of choice, domicile of dependence). Polski KC 1964 art. 25-28 — fundamentalna polska regulacja: art. 25 (miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu — klasyczna polska definicja syntetyzująca element corpus i animus); art. 26 § 1 (miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej); art. 26 § 2 (jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa; jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy); art. 27 (miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką jest miejsce zamieszkania opiekuna); art. 28 (można mieć tylko jedno miejsce zamieszkania — klasyczna polska zasada jedności domicylu, w odróżnieniu od BGB § 7 ust. 2 dopuszczającego wielość miejsc). Polska konstrukcja: (1) JEDNOŚĆ DOMICYLU — KC art. 28 — fundamentalna różnica wobec BGB; każda osoba fizyczna ma dokładnie jedno miejsce zamieszkania w danym czasie (klasyczna polska konstrukcja chroniąca pewność obrotu); (2) ELEMENT FAKTYCZNY i WOLI — KC art. 25 — wymóg corpus + animus, klasyczna pandektystyczna konstrukcja; (3) DOMICYL ZALEŻNY — KC art. 26-27 — dla osób zależnych (dzieci, ubezwłasnowolnieni) domicyl wynika z domicylu opiekuna; (4) ZAMIESZKANIE A POBYT — istotne polskie rozróżnienie: pobyt to fizyczna obecność (corpus) bez zamiaru stałości; zamieszkanie to corpus + animus; pobyt nie wystarcza dla skutków prawnych domicylu. Praktyczne polskie zastosowania: (1) WŁAŚCIWOŚĆ SĄDU — KPC art. 27 (powództwo wytacza się przed sądem właściwym ze względu na miejsce zamieszkania pozwanego — klasyczna rzymska zasada actor sequitur forum rei); (2) MIEJSCE WYKONANIA ZOBOWIĄZAŃ — KC art. 454 (jeżeli z natury zobowiązania ani z umowy nie wynika inaczej, świadczenie pieniężne winien wykonać dłużnik w miejscu zamieszkania wierzyciela; pozostałe świadczenia — w miejscu zamieszkania dłużnika); (3) DORĘCZENIA SĄDOWE — KPC art. 133-148 (doręczenia kierowane na miejsce zamieszkania); Polskie odróżnienie zamieszkania (KC art. 25) od zameldowania (administracyjnoprawne, dawniej meldunek): zameldowanie to akt administracyjny, formalne potwierdzenie miejsca pobytu w celach ewidencyjnych; zamieszkanie to kategoria cywilnoprawna oparta na rzeczywistych faktach (corpus + animus).
Źródło: KCKP art. 26-35; Code civil 1804 art. 102-111; ABGB §§ 66-68; BGB §§ 7-11; KC 1964 art. 25-28
Kolekcja: prawo osobowe
Odpowiedniki zewnętrzne: 3849163