← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L6exigibilitas praestationis · Fälligkeit der Leistung
ang. maturity of the performance
— Stan prawny, w którym wierzyciel może żądać spełnienia świadczenia od dłużnika — kluczowy moment dogmatyczny w cyklu życia zobowiązania, otwierający drogę do egzekucji i biegnący tym terminy przedawnienia. Klasyczna rzymska zasada actio nondum nata non praescribitur (D. 50.16.213) — przedawnienie biegnie dopiero od chwili, gdy roszczenie stało się wymagalne. Rzymska doktryna rozróżniała dies cedit (chwila powstania obowiązku) i dies venit (chwila wymagalności) jako dwa odrębne momenty: zobowiązanie warunkowe lub terminowe powstaje natychmiast, ale staje się wymagalne dopiero z ziszczeniem się warunku lub upływem terminu. Code Napoléon art. 1186-1187 — dies venit określany umownie lub naturalnie. ABGB § 904 — Fälligkeit. BGB §§ 271, 320 — Fälligkeit jako moment, gdy wierzyciel może żądać świadczenia: § 271 ust. 1 (gdy nie określono terminu, wierzyciel może żądać natychmiast po nawiązaniu stosunku, dłużnik może niezwłocznie świadczyć), § 271 ust. 2 (gdy określono termin, w wątpliwości wierzyciel nie może żądać przed terminem, ale dłużnik może świadczyć wcześniej). KZ 1933 art. 200-201. KC 1964 art. 455-457: art. 455 — jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania (zasada "wezwania"); art. 456 — uprawnienie dłużnika do wcześniejszego spełnienia (z wyjątkami: świadczenia pieniężne na rzecz konsumenta, terminy istotne dla obu stron, sprzeciw wierzyciela); art. 457 — jeżeli termin spełnienia świadczenia jest oznaczony, w razie wątpliwości przyjmuje się, że został zastrzeżony na korzyść dłużnika (dłużnik może świadczyć wcześniej, wierzyciel nie może żądać wcześniej). Skutki wymagalności: rozpoczęcie biegu przedawnienia (KC art. 120), powstanie zwłoki dłużnika w razie niespełnienia (art. 476), wymagalność roszczenia o odsetki (art. 481), aktualizacja roszczenia o spełnienie świadczenia w naturze. Rozróżnienie pojęciowe: wymagalność (uprawnienie wierzyciela do żądania) vs zaskarżalność (możliwość dochodzenia sądowo) — w polskim prawie zazwyczaj pokrywają się, ale przedawnienie odbiera zaskarżalność, zachowując wymagalność w sensie ekonomicznym (świadczenie spełnione dobrowolnie nie podlega zwrotowi).
Źródło: Dies cedit/dies venit, actio nondum nata non praescribitur (D. 50.16.213); Code Napoléon art. 1186-1187; ABGB § 904; BGB §§ 271, 320; KZ 1933 art. 200-201; KC 1964 art. 120, 455-457, 476, 481
Kolekcja: część ogólna prawa zobowiązań