← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L6imputatio solutionis · Anrechnung auf mehrere Schulden
ang. imputation of performance to several debts
— Reguła określająca, na poczet którego z kilku długów dłużnika spełnione świadczenie ma zostać zaliczone — gdy dłużnik ma wobec wierzyciela kilka odrębnych długów, a spełnione świadczenie nie pokrywa wszystkich. Klasyczna rzymska zasada imputatio solutionis (zaliczenie spełnienia) z hierarchią preferencji: pierwsza możliwość — wybór dłużnika (debitoris est electio quem velit solvere); druga — w razie niedokonania wyboru, zaliczenie na dług najbardziej obciążający dłużnika (np. dług oprocentowany przed nieoprocentowanym, dług wymagalny przed niewymagalnym, dług z odsetkami przed kapitałem); trzecia — dług najstarszy. Rzymska doktryna wypracowała szczegółowe reguły kolizyjne dla różnych konfiguracji długów. Code Napoléon/Code civil 1804 (obowiązujący w Królestwie Polskim) art. 1253-1256 — imputation des paiements ze ścisłą hierarchią. ABGB §§ 1415-1416 — Anrechnung der Zahlung. BGB §§ 366-367 — Anrechnung bei mehreren Forderungen, model BGB-podobny: § 366 ust. 1 (prawo wyboru dłużnika), ust. 2 (gdy brak wyboru — najpierw najbardziej zagrożone, następnie najpilniejsze, dalej najbardziej obciążające, ostatecznie proporcjonalnie); § 367 (zaliczenie częściowe na koszty, odsetki, kapitał — z konkretną kolejnością). KZ 1933 art. 212-214. KC 1964 art. 451 — kompleksowa polska regulacja: § 1 — dłużnik może przy spełnieniu świadczenia wskazać, który z długów zaspokaja; jeżeli przyjmujący świadczenie wystawi pokwitowanie z innym zaliczeniem, dłużnik może natychmiast sprzeciwić się; § 2 — w braku wskazania ze strony dłużnika oraz pokwitowania zaspokojony zostaje dług najbardziej obciążający (oznaczony ostatnio z najpilniejszych — najwcześniej wymagalny lub najbardziej obciążający dłużnika); § 3 — w razie kilku długów o tym samym charakterze zaspokaja się je proporcjonalnie. Charakterystyczne polskie ujęcie: dwustopniowy mechanizm ochrony obu stron — pierwsza warstwa to autonomia dłużnika (wybór), druga to obrona wierzyciela (kontrolne pokwitowanie). W praktyce kontraktowej zaliczenie kosztów, odsetek i kapitału — KC art. 451 § 1 zd. 2 (świadczenie zaliczane w pierwszej kolejności na zaległe odsetki, w dalszej — na kapitał).
Źródło: Imputatio solutionis rzymska; Code Napoléon/Code civil 1804 art. 1253-1256 (obowiązujący obok KCKP w Królestwie Polskim); ABGB §§ 1415-1416; BGB §§ 366-367; KZ 1933 art. 212-214; KC 1964 art. 451
Kolekcja: część ogólna prawa zobowiązań