← Ustrój organów ochrony prawnej XX wieku
L4sąd I instancji
ang. first-instance court
— Sąd pierwszej instancji — to ten, który rozpoznaje sprawę po raz pierwszy, ustalając faktyczny i prawny stan rzeczy oraz wydając orzeczenie merytoryczne. Pojęcie procesowe, nie organizacyjne — w polskim systemie pierwszą instancją mogą być różne sądy w zależności od rodzaju sprawy i jej wagi. Sąd rejonowy jest pierwszą instancją w większości spraw cywilnych, karnych, rodzinnych, pracy, gospodarczych. Sąd okręgowy — w sprawach poważniejszych: cywilnych powyżej 100 000 zł wartości przedmiotu sporu, karnych o czyny zagrożone karą pozbawienia wolności powyżej trzech lat (z wyjątkami), niektórych spraw szczególnych (ochrona praw autorskich, sprawy z przepisów o prawach pacjenta). W postępowaniu administracyjnym pierwszą instancją sądową jest wojewódzki sąd administracyjny. Konstytucja RP w art. 176 gwarantuje co najmniej dwuinstancyjność postępowania sądowego — co czyni pojęcie sądu pierwszej instancji konstytucyjnym fundamentem prawa do sądu. Pojęcie pierwszej instancji ma znaczenie dla wyznaczenia środków zaskarżenia (apelacja od wyroków sądów pierwszej instancji), zakresu kognicji sądu wyższej instancji, ciężaru dowodu i wielu innych kwestii proceduralnych.
Źródło: art. 17 k.p.c. z 17 XI 1964 r. (właściwość rzeczowa sądów); art. 24-25 k.p.k. z 6 VI 1997 r. (Dz.U. nr 89 poz. 555); art. 175 i 176 Konstytucji RP z 2 IV 1997 r. — zasada dwuinstancyjności postępowania; historycznie: art. 17 k.p.c. z 27 XI 1932 r., k.p.k. z 19 III 1928 r. (Dz.U. nr 33 poz. 313)
Kolekcja: sądownictwo