← Ustrój organów ochrony prawnej XX wieku
L3juge d'instruction
ang. investigating judge
— Sędzia śledczy — sędzia prowadzący w II RP postępowanie przygotowawcze w sprawach o przestępstwa poważniejsze — stanowił klasyczny element kontynentalnej tradycji prawnej, wzorowany na rozwiązaniach francuskich (juge d'instruction) i austriackich (Untersuchungsrichter). Wprowadzony k.p.k. z 19 III 1928 r. na ziemiach byłej Galicji i Kongresówki. Sędzia śledczy działał przy sądach okręgowych — prowadził śledztwo w sprawach o zbrodnie i poważniejsze występki, gromadził materiał dowodowy, przesłuchiwał podejrzanych i świadków, podejmował decyzje o tymczasowym aresztowaniu. Zakres niezawisłości sędziego śledczego był znaczący — nie podlegał kierownictwu prokuratora, miał własne uprawnienia procesowe. Model ten — chociaż krytykowany jako mieszający funkcje śledczą i orzekającą — zapewniał istotny standard rzetelności postępowania przygotowawczego. Po 1944 r. instytucja sędziego śledczego została zniesiona ustawą z 27 IV 1949 r. — Reforma postępowania karnego, która przekazała postępowanie przygotowawcze w całości prokuraturze. Likwidacja sędziego śledczego była elementem szerszego procesu osłabienia gwarancji procesowych w postępowaniu przygotowawczym — w okresie stalinowskim oznaczało to centralizację władzy procesowej w aparacie bezpieczeństwa i prokuraturze. III RP do końca XX w. nie przywróciła sędziego śledczego — choć dyskusje na ten temat pojawiały się okresowo w propozycjach reform KPK lat 90. Pojęcie zachowuje znaczenie historyczne i komparatystyczne — szczególnie istotne w analizach polskiego procesu karnego XX w.
Źródło: rozporządzenie Prezydenta RP z 19 III 1928 r. — Kodeks postępowania karnego (Dz.U. nr 33 poz. 313); zniesiony ustawą z 27 IV 1949 r. o zmianie POSP (Dz.U. nr 32 poz. 237); funkcja II RP — wzór juge d'instruction
Kolekcja: zawody prawnicze i samorządy zawodowe