← Ustrój organów ochrony prawnej XX wieku
L4ang. preliminary proceedings
— Postępowanie przygotowawcze — wstępna faza postępowania karnego, prowadzona przez prokuratora (lub Policję pod nadzorem prokuratury), poprzedzająca postępowanie sądowe — stanowi fundamentalny element polskiego procesu karnego. Cele: zebranie i utrwalenie materiału dowodowego, ustalenie sprawcy i okoliczności czynu, podjęcie decyzji o wniesieniu aktu oskarżenia lub umorzeniu postępowania. Formy: śledztwo (dla przestępstw poważniejszych — z reguły prowadzone przez prokuratora osobiście, w sprawach o najpoważniejsze przestępstwa obowiązkowe — art. 309 k.p.k.) i dochodzenie (dla przestępstw drobniejszych — prowadzone przez Policję pod nadzorem prokuratora, w sprawach o przestępstwa zagrożone karą pozbawienia wolności do 5 lat). Etap inicjacyjny: wszczęcie postępowania (postanowieniem o wszczęciu śledztwa lub dochodzenia "w sprawie"); po zebraniu wystarczających dowodów wskazujących osobę — postawienie zarzutów (faza "przeciwko"). Zakończenie: wniesienie aktu oskarżenia, umorzenie postępowania (z różnych powodów — brak danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie, znikoma społeczna szkodliwość, śmierć podejrzanego), zawieszenie. Charakterystyka: tajność postępowania, ograniczone gwarancje podejrzanego w stosunku do postępowania sądowego, istotny zakres uznaniowości prokuratora. W II RP postępowanie przygotowawcze prowadził sędzia śledczy (model klasyczny — zob. odrębne hasło "sędzia śledczy") — niezawisły funkcjonariusz wymiaru sprawiedliwości, zapewniający wyższy standard gwarancji procesowych. Reforma 27 IV 1949 r. zniosła sędziego śledczego, przekazując całość postępowania przygotowawczego prokuratorowi — model utrzymywany w PRL i III RP. Krytyka modelu: brak niezawisłego sędziego nadzorującego śledztwo, dominacja prokuratora w fazie zbierania dowodów, asymetria między oskarżeniem a obroną w fazie przygotowawczej.
Źródło: ustawa z 6 VI 1997 r. — Kodeks postępowania karnego (Dz.U. nr 89 poz. 555) (dział VII, art. 297-336); ustawa z 19 IV 1969 r. — Kodeks postępowania karnego (Dz.U. nr 13 poz. 96); rozporządzenie Prezydenta RP z 19 III 1928 r. — Kodeks postępowania karnego (Dz.U. nr 33 poz. 313)
Kolekcja: akty normatywne, orzecznictwo i postępowanie