← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L5apprehensio possessionis · Besitzerwerb
ang. acquisition of possession
— Wejście w faktyczne władztwo nad rzeczą (objęcie) lub przez porozumienie co do posiadania, gdzie poprzednik przekazuje swoje posiadanie nabywcy. Klasyczne rzymskie sposoby nabycia posiadania: (1) corpore et animo — fizyczne objęcie + zamiar dzierżenia rzeczy dla siebie; klasyczna definicja Paulusa (D. 41.2.3.1): possidere primum natura et animo, deinde corpore — najpierw przez naturę i ducha, potem przez ciało; (2) brevi manu — gdy nabywca już władał rzeczą jako depozytariusz/użytkownik, zmiana statusu na posiadacza następowała przez sam akt woli; (3) constitutum possessorium — gdy zbywca zachowywał faktyczne władztwo, ale jako depozytariusz/użytkownik dla nabywcy; (4) traditio longa manu — wskazanie z daleka rzeczy dużych (np. magazynu); (5) traditio symbolica — wręczenie symbolu (klucza do magazynu, kluczy do domu). Pandektystyka XIX w. zachowała tę systematykę jako Besitzerwerb. Code Napoléon/Code civil 1804 (obowiązujący w Królestwie Polskim obok KCKP). ABGB §§ 309-313 — Erwerb des Besitzes. BGB §§ 854-857: § 854 ust. 1 (Besitz wird durch Erlangung der tatsächlichen Gewalt über die Sache erworben — posiadanie nabywa się przez uzyskanie faktycznej władzy nad rzeczą); § 854 ust. 2 (Einigung des bisherigen Besitzers mit dem Erwerber — porozumienie posiadacza dotychczasowego z nabywcą, gdy ten może wykonywać władztwo); § 855 (Besitzdiener — pomocnik w posiadaniu); § 856 (Besitzverlust — utrata posiadania); § 857 (Besitzerwerb durch Erbe — nabycie posiadania przez spadkobiercę z mocy prawa). KC 1964 art. 348-352 — kompleksowa polska regulacja: art. 348 (przeniesienie posiadania następuje przez wydanie rzeczy; wydanie dokumentów, które umożliwiają rozporządzanie rzeczą, jak również wydanie środków, które dają faktyczną władzę nad rzeczą, jest jednoznaczne z wydaniem samej rzeczy — np. wydanie kluczy do samochodu, dokumentu rejestracyjnego); art. 349 (przeniesienie posiadania samoistnego na posiadacza zależnego albo na dzierżyciela następuje na mocy samej umowy między stronami); art. 350 (przeniesienie posiadania, gdy nabywca posiada rzecz, którą ma otrzymać, jako dzierżyciel lub posiadacz zależny — następuje na mocy samej umowy bez konieczności wydania); art. 351 (przeniesienie posiadania samoistnego, gdy zbywca w dalszym ciągu zachowuje rzecz w swoim władaniu jako posiadacz zależny lub dzierżyciel — np. sprzedawca w dalszym ciągu wynajmuje budynek od kupującego); art. 352 (kto faktycznie korzysta z cudzej nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności, jest posiadaczem służebności). Polski model jest klasyczny rzymsko-niemiecki: (1) traditio rerum — fizyczne wydanie rzeczy ruchomej (art. 348); (2) traditio brevi manu — gdy nabywca już władał rzeczą (art. 350); (3) constitutum possessorium — gdy zbywca zachowuje faktyczne władanie, ale jako podległy nabywcy (art. 351); (4) cessio vindicationis — przeniesienie samego prawa do żądania wydania rzeczy znajdującej się u osoby trzeciej (klasyczne, choć w polskim KC mniej widoczne); (5) sukcesja uniwersalna — automatyczne nabycie posiadania przez spadkobiercę (KC art. 922 — z mocy prawa, bez aktu wydania).
Źródło: Corpore et animo (D. 41.2.3.1 Paulus); brevi manu, constitutum possessorium, traditio longa manu, traditio symbolica (rzymskie); pandektystyka (Besitzerwerb); Code Napoléon/Code civil 1804 (obowiązujący w Królestwie Polskim obok KCKP); ABGB §§ 309-313; BGB §§ 854-857; KC 1964 art. 348-352, 922
Kolekcja: prawo rzeczowe