← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4responsabilitas heredis pro debitis hereditariis · Erbenhaftung
ang. liability of the heir for inheritance debts
— Zakres, w jakim spadkobierca odpowiada za zobowiązania spadkowe — kategoria fundamentalna chroniąca równowagę między ochroną wierzycieli a ochroną spadkobierców. Klasyczne rzymskie zasady odpowiedzialności heredes: (1) heres suus et necessarius — automatyczna odpowiedzialność uniwersalna (cum viribus hereditatis i ultra vires hereditatis — całym majątkiem); (2) heres extraneus — odpowiadał uniwersalnie po aditio hereditatis, ale mógł odrzucić spadek (cretio non faciendo); (3) BENEFICIUM INVENTARII (przywilej inwentarza) — wprowadzony przez Justyniana w 531 r. (Konstytucja Justyniana C. 6.30.22) — fundamentalny instrument: heres mógł sporządzić w ciągu 3 miesięcy od otwarcia spadku spis inwentarza majątku spadkowego i odpowiadać za długi tylko do wysokości stanu czynnego (cum viribus hereditatis — wartością masy spadkowej); klasyczna polska konstrukcja zachowana do dziś. Pandektystyka XIX w. zachowała te zasady jako Haftung des Erben. Code Napoléon/Code civil 1804 (obowiązujący obok Code Napoléon) art. 793-808 — bénéfice d'inventaire. ABGB §§ 800-824. BGB §§ 1967-2017 — Haftung des Erben: § 1967 (Erbe haftet für die Nachlassverbindlichkeiten — odpowiedzialność uniwersalna domyślna); § 1975 (Nachlassverwaltung — zarząd spadku w razie zadłużenia); §§ 1990-2013 (Haftungsbeschränkung — ograniczenia odpowiedzialności w razie wszczęcia Nachlassverwaltung lub Insolvenzverfahren — postępowania upadłościowego spadku). KC 1964 art. 1030-1034 — kompleksowa polska regulacja: art. 1030 (do chwili przyjęcia spadku spadkobierca odpowiada za długi spadkowe tylko ze spadku — odpowiedzialność rzeczowa, ograniczona do masy spadkowej); art. 1031 § 1 (od chwili przyjęcia spadku spadkobierca odpowiada za długi spadkowe całym swoim majątkiem — odpowiedzialność osobista uniwersalna); art. 1031 § 2 (jednakże od chwili przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wysokości ustalonego w wykazie inwentarza lub spisie inwentarza stanu czynnego spadku — klasyczne polskie beneficium inventarii). Trzy klasyczne polskie reżimy odpowiedzialności: (1) ODPOWIEDZIALNOŚĆ TYMCZASOWA PRZED PRZYJĘCIEM (KC art. 1030) — spadkobierca odpowiada tylko ze spadku, nie ze swojego majątku osobistego; w okresie 6 miesięcy od dowiedzenia się o powołaniu (do złożenia oświadczenia o przyjęciu/odrzuceniu); (2) PRZYJĘCIE PROSTE (KC art. 1031 § 1) — pełna odpowiedzialność osobista całym majątkiem spadkobiercy bez ograniczeń; (3) PRZYJĘCIE Z DOBRODZIEJSTWEM INWENTARZA (KC art. 1031 § 2) — odpowiedzialność ograniczona do wartości stanu czynnego spadku ustalonego w spisie inwentarza.
Źródło: Cum viribus hereditatis, ultra vires hereditatis, beneficium inventarii (Konstytucja Justyniana C. 6.30.22 z 531 r.); pandektystyka (Haftung des Erben); Code Napoléon/Code civil 1804 (obowiązujący obok Code Napoléon) art. 793-808; ABGB §§ 800-824; BGB §§ 1967-2017; KC 1964 art. 1030-1034, 1015 § 2
Kolekcja: prawo spadkowe