← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4legitimarii · Pflichtteilsberechtigte
ang. persons entitled to the compulsory portion
— Krąg osób, którym z mocy ustawy przysługuje uprawnienie do zachowku — ograniczony katalog najbliższych krewnych spadkodawcy. Klasyczna rzymska tradycja: querela inofficiosi testamenti — skarga przeciw testamentowi sprzecznemu z obowiązkami rodzinnymi (officium pietatis); klasyczne uprawnione kategorie: zstępni, wstępni, rodzeństwo (przy persona turpis powołana w testamencie). Reforma justyniańska (Nov. 18, 115) — ścisły katalog uprawnionych do legitima portio (zachowek): wszyscy heredes legitimi (zstępni, wstępni, rodzeństwo). Klasyczne minimum: 1/4 wartości udziału spadkowego (analogiczne do quarta Falcidia heredów); później rozróżnienie 1/3 lub 1/2 w zależności od liczby uprawnionych. Pandektystyka — Pflichtteilsberechtigte. Code civil art. 912-917 — réservataires: descendants, surowy katalog. ABGB §§ 762-765 — Noterben (zstępni, rodzice, małżonek). BGB §§ 2303-2338 — Pflichtteilsberechtigte: § 2303 — zstępni, rodzice (jeśli zstępnych nie ma), małżonek. KC art. 991: § 1 — zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni — dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach — połowa wartości tego udziału (zachowek); § 2 — jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku w postaci darowizny, powołania do spadku lub zapisu — przysługuje mu roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia. Klasyczne ograniczenia kręgu uprawnionych: małżonek tylko gdy nie był wyłączony przez rozwód lub orzeczenie separacji; rodzice tylko gdy zstępnych nie ma; rodzeństwo NIE jest w polskim prawie uprawnione (odwrotnie niż w klasycznym rzymskim i niektórych obecnych systemach).
Źródło: Querela inofficiosi testamenti, legitima portio, Nov. 18, 115 (Justynian) (rzymskie); Code civil art. 912-917; ABGB §§ 762-765; BGB §§ 2303-2338; KC art. 991-1011.
Kolekcja: prawo spadkowe