← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4praescriptio pretensionis ad portionem legitimam · Verjährung des Pflichtteilsanspruchs
ang. prescription of claims for the compulsory portion
— Instytucja ograniczająca dochodzenie zachowku w czasie. Klasyczne rzymskie pojęcie querella inofficiosi testamenti — skarga przeciwko testamentowi nieprzystojnemu, podlegająca przedawnieniu w klasycznym ius civile (5 lat od otwarcia spadku); justyniańska reforma utrzymała 5-letni termin. Klasyczne rzymskie zasady: (1) QUERELLA INOFFICIOSI TESTAMENTI — D. 5.2: klasyczna pretorska skarga klasycznego ius civile chroniąca bliskich krewnych przed wydziedziczeniem bez słusznej przyczyny; klasyczna konstrukcja prekursorska zachowku; (2) TERMIN 5 LAT OD OTWARCIA SPADKU — klasyczna konstrukcja zachowana w prawie justyniańskim; (3) UPRAWNIENI — wstępni, zstępni i rodzeństwo spadkodawcy; klasyczna konstrukcja chroniąca rodzinę. Klasyczne ius commune i pandektystyka XIX w. wykrystalizowały współczesny zachowek (Pflichtteil) z zachowaniem ograniczeń terminowych. BGB §§ 2332 + 195 — Verjährung des Pflichtteilsanspruchs: § 2332 ust. 1 (Pflichtteilsanspruch verjährt in drei Jahren — roszczenie o zachowek przedawnia się z upływem 3 lat); § 2332 ust. 2 (Verjährungsbeginn — bieg przedawnienia rozpoczyna się od końca roku, w którym roszczenie powstało i uprawniony dowiedział się o okolicznościach uzasadniających roszczenie); klasyczna pandektystyczna konstrukcja modernizowana. Polski Kodeks cywilny art. 1007 — fundamentalna polska regulacja: KC art. 1007 § 1 w brzmieniu pierwotnym (roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku oraz roszczenia spadkobierców o zmniejszenie zapisów zwykłych i poleceń przedawniały się z upływem trzech lat od ogłoszenia testamentu — klasyczna polska konstrukcja oparta na klasycznym ius civile querella inofficiosi testamenti); KC art. 1007 § 2 w brzmieniu pierwotnym (roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanej od spadkodawcy darowizny przedawniało się z upływem trzech lat od otwarcia spadku — klasyczna polska konstrukcja). Polskie typy roszczeń przedawniających się: (1) ROSZCZENIE O ZACHOWEK SENSU STRICTO — przeciwko spadkobiercom; KC art. 1007 § 1: 3 lata od ogłoszenia testamentu; (2) ROSZCZENIE O UZUPEŁNIENIE ZACHOWKU — przeciwko obdarowanym; KC art. 1007 § 2: 3 lata od otwarcia spadku; (3) ROSZCZENIE SPADKOBIERCÓW O ZMNIEJSZENIE ZAPISÓW ZWYKŁYCH I POLECEŃ — KC art. 1007 § 1: 3 lata od ogłoszenia testamentu; klasyczna polska konstrukcja chroniąca interesy spadkobierców obowiązanych do wypłaty zachowku. Polskie cechy: (1) TRZYLETNI TERMIN PRZEDAWNIENIA — KC art. 1007 w brzmieniu pierwotnym: klasyczna polska konstrukcja, w odróżnieniu od BGB; (2) PODWÓJNE ROZPOCZĘCIE BIEGU — KC art. 1007 § 1 (od ogłoszenia testamentu) i § 2 (od otwarcia spadku); klasyczna polska konstrukcja chroniąca specyfikę różnych roszczeń; (5) NIEZBYWALNOŚĆ I NIEDZIEDZICZNOŚĆ ROSZCZENIA O ZACHOWEK — z reguły niezbywalne (klasyczna polska konstrukcja osobistego charakteru); klasyczne polskie wyjątki: dopuszczalność dziedziczenia po uprawnionym, gdy roszczenie zostało już zrealizowane lub uznane. Polskie reformy: (1) KC OD 1965 R. — wprowadzenie 3-letniego terminu.
Źródło: Querela inofficiosi testamenti (rzymska); pandektystyka (Verjährung des Pflichtteilsanspruchs); BGB § 2332; KC 1964 art. 1007, 121-125, 118
Kolekcja: prawo spadkowe