← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4imputatio adquisitionum · Anrechnung erhaltener Zuwendungen · imputatio donationum ad portionem · Anrechnung der Schenkungen · zaliczenie przysporzeń otrzymanych przez uprawnionego · zaliczenie korzyści uprawnionego do zachowku
ang. imputation of donations to the compulsory portion
rapport des donations / Anrechnung (francuski; niemiecki)
— Mechanizm zaliczania darowizn dokonanych przez spadkodawcę na poczet roszczenia uprawnionego o zachowek — fundamentalna instytucja prawa spadkowego chroniąca zachowek przed obejściem przez darowizny inter vivos. Klasyczne rzymskie pojęcie collatio bonorum — fundamentalna konstrukcja klasycznego ius civile, zaliczanie darowizn dokonanych przez ojca rodziny na poczet udziału spadkowego, klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce. Klasyczne rzymskie kategorie collatio: (1) COLLATIO EMANCIPATI — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, syn emancypowany przy bonorum possessio musiał wnieść do masy spadkowej majątek nabyty po emancypacji; klasyczna pretorska konstrukcja chroniąca równość spadkobierców; (2) COLLATIO DOTIS — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, córka musiała wnieść do masy spadkowej posag (dos), klasyczna pretorska konstrukcja oparta na zasadzie równości; (3) COLLATIO DESCENDENTIUM — klasyczna konstrukcja prawa justyniańskiego, zaliczanie darowizn dokonanych przez ojca na rzecz dzieci. Klasyczne rzymskie ius civile rozwinęło bogaty system zachowku: (1) QUERELA INOFFICIOSI TESTAMENTI — klasyczna pretorska skarga o testament niegodziwy, w razie pominięcia bliskich krewnych w testamencie; klasyczna fundamentalna konstrukcja zachowana w pandektystyce; (2) PARS LEGITIMA — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, zachowek jako część należna z mocy ustawy; (3) ACTIO AD SUPPLENDAM LEGITIMAM — klasyczna pretorska skarga o uzupełnienie zachowku; (4) NOVELA 18 IUSTINIANI (536 R.) — fundamentalna reforma justyniańska systemu zachowku. Klasyczne ius commune i pandektystyka XIX w. wykrystalizowały współczesny system zaliczania darowizn na zachowek. Code civil 1804 r. art. 843-863 + 920-930 — fundamentalna francuska regulacja: rapport des donations (zaliczenie darowizn) jako podstawowa instytucja podziału spadku; art. 922 (réunion fictive — fikcyjne dodanie wartości darowizn do masy spadkowej); art. 920 (réduction des donations — zmniejszenie darowizn naruszających réserve héréditaire — zachowek); klasyczna francuska konstrukcja kompleksowa zachowana z modyfikacjami do dziś. ABGB § 785 — austriacka regulacja: zaliczenie darowizn z dwóch ostatnich lat życia spadkodawcy na zachowek (klasyczna konstrukcja prawa austriackiego); reforma z 11 IX 1989 r. rozszerzyła zakres na wszystkie darowizny w razie celu obejścia zachowku. BGB §§ 2050-2057a + 2325-2331 — fundamentalna niemiecka regulacja: §§ 2050-2057a (Ausgleichungspflicht — obowiązek wyrównania w stosunku między spadkobiercami); § 2325 (Pflichtteilsergänzungsanspruch — roszczenie uzupełniające zachowek z tytułu darowizn): jeżeli spadkodawca dokonał darowizny na rzecz osoby trzeciej, uprawniony do zachowku może żądać uzupełnienia zachowku o kwotę odpowiadającą wartości darowizny; § 2325 ust. 3 (Anrechnung darowizn z dziesięciu lat ostatnich, z malejącą procentowo każdym rokiem o 10%); § 2326 (granica górna roszczenia uzupełniającego); § 2327 (Anrechnung von Schenkungen an den Pflichtteilsberechtigten — zaliczenie darowizn dokonanych na rzecz uprawnionego na poczet jego zachowku); § 2329 (Anspruch gegen den Beschenkten — roszczenie wobec obdarowanego); klasyczna pandektystyczna fundamentalna konstrukcja. Polski Kodeks cywilny art. 994-996 + 1039-1043 — fundamentalna polska regulacja: KC art. 994 § 1 (przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, zwyczajowo w danych stosunkach przyjętych, ani dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku — klasyczna polska konstrukcja katalogu wyłączeń, oparta na BGB i prawie francuskim, fundamentalna polska konstrukcja); KC art. 994 § 2 (przy obliczaniu zachowku należnego zstępnemu nie dolicza się do spadku darowizn uczynionych przez spadkodawcę w czasie, kiedy nie miał zstępnych); KC art. 994 § 3 (przy obliczaniu zachowku należnego małżonkowi nie dolicza się do spadku darowizn, które spadkodawca uczynił przed zawarciem z nim małżeństwa); KC art. 996 (darowiznę uczynioną przez spadkodawcę uprawnionemu do zachowku zalicza się na należny mu zachowek; jeżeli uprawnionym do zachowku jest dalszy zstępny spadkodawcy, zalicza się na należny mu zachowek także darowiznę uczynioną przez spadkodawcę wstępnemu uprawnionego — klasyczna polska konstrukcja zaliczenia, oparta na pandektystycznej tradycji); KC art. 1039 § 1 (jeżeli w razie dziedziczenia ustawowego dział spadku następuje między zstępnymi albo między zstępnymi i małżonkiem, spadkobiercy ci są wzajemnie zobowiązani do zaliczenia na schedy spadkowe otrzymanych od spadkodawcy darowizn, chyba że z oświadczenia spadkodawcy lub z okoliczności wynika, że darowizna została dokonana ze zwolnieniem od obowiązku zaliczenia); KC art. 1039 § 2 (spadkodawca może nałożyć obowiązek zaliczenia na schedę spadkową także na spadkobiercę ustawowego niewymienionego w paragrafie poprzedzającym); KC art. 1039 § 3 (nie podlegają zaliczeniu drobne darowizny zwyczajowo w danych stosunkach przyjęte). Polska konstrukcja zaliczenia darowizn na zachowek: (1) PODSTAWA — KC art. 994-996: klasyczna polska konstrukcja oparta na pandektystycznej tradycji i klasycznym ius civile; (2) DWA MECHANIZMY: (a) DOLICZENIE DO MASY SPADKOWEJ — KC art. 994: dla obliczenia zachowku, klasyczna polska konstrukcja réunion fictive oparta na Code civil; (b) ZALICZENIE NA ZACHOWEK UPRAWNIONEGO — KC art. 996: jeżeli uprawniony otrzymał darowiznę za życia spadkodawcy, zalicza się ją na poczet jego zachowku; klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB; (3) WYŁĄCZENIA OD DOLICZENIA — KC art. 994: (a) drobne darowizny zwyczajowo przyjęte; (b) darowizny dokonane więcej niż 10 lat przed otwarciem spadku na rzecz osób niebędących spadkobiercami ani uprawnionymi do zachowku; (c) darowizny dokonane przez spadkodawcę przed zaistnieniem zstępnych (dla zachowku zstępnemu); (d) darowizny dokonane przed zawarciem małżeństwa (dla zachowku małżonkowi); klasyczna polska konstrukcja chroniąca pewność obrotu i interesy darobiorców; Polskie typy zaliczenia darowizn: (1) DOLICZENIE DO MASY SPADKOWEJ DLA OBLICZENIA ZACHOWKU — KC art. 994: klasyczna polska konstrukcja oparta na rzymskim modelu i Code civil; (2) ZALICZENIE NA ZACHOWEK UPRAWNIONEGO — KC art. 996: klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB; (3) ZALICZENIE NA SCHEDĘ SPADKOWĄ W RAZIE DZIEDZICZENIA USTAWOWEGO — KC art. 1039: klasyczna polska konstrukcja oparta na pandektystycznej tradycji collatio descendentium. Polskie cechy: (1) BOGATY KATALOG WYŁĄCZEŃ — KC art. 994: klasyczna polska konstrukcja chroniąca darobiorców; (2) TERMIN 10 LAT DLA OSÓB NIEBĘDĄCYCH SPADKOBIERCAMI — KC art. 994 § 1: klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB § 2325 ust. 3, klasyczna fundamentalna polska konstrukcja; (3) BRAK TERMINU DLA SPADKOBIERCÓW I UPRAWNIONYCH DO ZACHOWKU — KC art. 994: w odróżnieniu od Code civil i ABGB; klasyczna polska konstrukcja restrykcyjna; (4) ZALICZENIE NA ZACHOWEK — KC art. 996: klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB § 2327; (5) WYŁĄCZENIE DAROWIZN PRZEDMAŁŻEŃSKICH I PRZEDZSTĘPNYCH — KC art. 994 § 2-3: klasyczna polska konstrukcja oryginalna; (6) FUNDAMENTALNE REFORMY — KC z 23 IV 1964 r. (oryginalna kodyfikacja). Polska konstrukcja w stosunku do BGB: (1) ANALOGICZNA SYSTEMATYKA — KC art. 994-996 + BGB §§ 2050-2057a + 2325-2331: klasyczne konstrukcje pandektystyczne; (2) PODOBNY TERMIN 10 LAT — KC art. 994 § 1 + BGB § 2325 ust. 3: klasyczne konstrukcje analogiczne; (3) RÓŻNICA W ZAKRESIE WYŁĄCZEŃ PRZEDMAŁŻEŃSKICH — KC art. 994 § 3: klasyczna polska konstrukcja oryginalna, w odróżnieniu od BGB.
Źródło: Code Napoléon/Code civil 1804 (obowiązujący obok Code Napoléon) art. 922; ABGB § 785; BGB §§ 2325-2329; KC 1964 art. 994-996
Kolekcja: prawo spadkowe