← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4creditor hypothecarius · Hypothekengläubiger
ang. mortgage creditor
— Wierzyciel zabezpieczony hipoteką ujawnioną w księdze wieczystej, korzystający z pierwszeństwa zaspokojenia z nieruchomości obciążonej — fundamentalna kategoria prawa rzeczowego, klasyczna konstrukcja oparta na klasycznym ius civile creditor hypothecarius i pandektystycznej tradycji Hypothekgläubiger. Klasyczne rzymskie pojęcie hypotheca — fundamentalna konstrukcja klasycznego ius civile, zabezpieczenie rzeczowe bez przeniesienia posiadania, klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce. Klasyczne rzymskie kategorie zabezpieczeń rzeczowych: (1) PIGNUS — klasyczna fundamentalna konstrukcja klasycznego ius civile, zastaw z przeniesieniem posiadania, klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce; (2) HYPOTHECA — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, zabezpieczenie rzeczowe bez przeniesienia posiadania (rzeczowy ekwiwalent zastawu, lecz bez detencji), klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce (D. 13.7); klasyczna fundamentalna konstrukcja zachowana w pandektystyce; (3) FIDUCIA CUM CREDITORE — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, przeniesienie własności na wierzyciela z zastrzeżeniem powrotu po zaspokojeniu wierzytelności (klasyczna pretorska konstrukcja archaiczna). Klasyczne rzymskie zasady hipoteki: (1) ZASADA AKCESORYJNOŚCI — klasyczna fundamentalna konstrukcja klasycznego ius civile, hipoteka jest akcesoryjna do wierzytelności zabezpieczonej; klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce; (2) PRIOR TEMPORE POTIOR IURE — klasyczna pretorska zasada (D. 20.4.11), wcześniejsza w czasie ma pierwszeństwo prawa, klasyczna fundamentalna konstrukcja kolejności hipotek zachowana w pandektystyce; (3) ZASADA UNIWERSALNOŚCI — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, hipoteka obciąża całość wierzytelności zabezpieczonej; (4) ZASADA NIEPODZIELNOŚCI — klasyczna pretorska konstrukcja, hipoteka nie ulega podziałowi przez częściowe zaspokojenie. Klasyczne ius commune i pandektystyka XIX w. wykrystalizowały współczesny system hipoteki: (1) DOKTRYNA NIEMIECKA — Hypothek (hipoteka), klasyczna pandektystyczna konstrukcja, fundamentalna kategoria BGB §§ 1113-1190; klasyczna fundamentalna kategoria niemieckiego prawa rzeczowego; (2) DOKTRYNA AUSTRIACKA — Hypothek, klasyczna austriacka konstrukcja ABGB; (3) DOKTRYNA FRANCUSKA — hypothèque, klasyczna francuska konstrukcja Code civil. BGB §§ 1113-1190 — fundamentalna niemiecka regulacja: § 1113 (Hypothek — hipoteka): § 1113 ust. 1 (na nieruchomości można ustanowić obciążenie w taki sposób, że osobie, której to obciążenie przysługuje, należy się określona suma pieniężna z nieruchomości na zaspokojenie wierzytelności); klasyczna pandektystyczna fundamentalna konstrukcja akcesoryjnej hipoteki; klasyczna fundamentalna kategoria niemieckiego prawa rzeczowego; § 1191 (Grundschuld — dług gruntowy): nieakcesoryjna konstrukcja hipoteki, klasyczna pandektystyczna konstrukcja niemiecka. Polska ustawa o księgach wieczystych i hipotece z 6 VII 1982 r. art. 65-112 — fundamentalna polska regulacja: UKWH art. 65 (w celu zabezpieczenia oznaczonej wierzytelności wynikającej z określonego stosunku prawnego można nieruchomość obciążyć prawem, na mocy którego wierzyciel może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to, czyją stała się własnością, i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela nieruchomości — klasyczna polska fundamentalna konstrukcja hipoteki, oparta na BGB § 1113 i klasycznym ius civile hypotheca); UKWH art. 75 (uprawnienia wierzyciela hipotecznego): wierzyciel może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości w postępowaniu egzekucyjnym; UKWH art. 78 (kolejność wpisów hipotek decyduje o pierwszeństwie zaspokojenia, klasyczna polska konstrukcja oparta na rzymskim prior tempore potior iure); UKWH art. 12 (rękojmia wiary publicznej księgi wieczystej, klasyczna polska konstrukcja chroniąca pewność obrotu). Polska konstrukcja wierzyciela hipotecznego: (1) STATUS PRAWNY — UKWH art. 65: jeden z trzech klasycznych podmiotów stosunku hipotecznego (obok dłużnika osobistego i właściciela nieruchomości obciążonej, którzy mogą być, lecz nie muszą być tożsami); klasyczna polska konstrukcja oparta na pandektystycznej tradycji; (2) UPRZYWILEJOWANA POZYCJA: (a) PIERWSZEŃSTWO ZASPOKOJENIA — UKWH art. 65 + 78: zasada prior tempore potior iure, klasyczna polska konstrukcja oparta na rzymskim modelu i BGB; (b) SKUTECZNOŚĆ ERGA OMNES — przeciwko każdemu właścicielowi nieruchomości obciążonej, klasyczna polska konstrukcja oparta na klasycznym ius civile; (c) NIEZALEŻNOŚĆ OD ZMIANY WŁAŚCICIELA — UKWH art. 65: hipoteka pozostaje na nieruchomości niezależnie od jej zbycia; klasyczna polska konstrukcja oparta na pandektystycznej tradycji; (3) UPRAWNIENIA: (a) DOCHODZENIE ZASPOKOJENIA — UKWH art. 75: w postępowaniu egzekucyjnym; (b) ZASPOKOJENIE Z PIERWSZEŃSTWEM — w razie konkurencji z innymi wierzycielami; (c) OCHRONA PRZEZ POWÓDZTWO O UZGODNIENIE KW — UKWH art. 10: klasyczna polska konstrukcja procesowo-rzeczowa; (d) UZUPEŁNIENIE ZABEZPIECZENIA — UKWH art. 93: w razie pogorszenia stanu nieruchomości; (4) AKCESORYJNOŚĆ — UKWH art. 65: hipoteka jest akcesoryjna do wierzytelności zabezpieczonej; klasyczna polska konstrukcja oparta na klasycznym ius civile; klasyczna fundamentalna konstrukcja prawa polskiego. Polskie typy hipoteki w polskim prawie: (1) HIPOTEKA UMOWNA — UKWH art. 67: ustanowiona umownie, klasyczna polska konstrukcja podstawowa; (2) HIPOTEKA USTAWOWA — UKWH art. 81 i n.: ustanowiona z mocy ustawy (np. hipoteka skarbowa, hipoteka małżeńska); (3) HIPOTEKA PRZYMUSOWA — UKWH art. 109 i n.: ustanowiona przymusowo na podstawie tytułu wykonawczego; (4) HIPOTEKA ŁĄCZNA — UKWH art. 76: obciążająca kilka nieruchomości; klasyczna polska konstrukcja. Polska konstrukcja w stosunku do BGB: (1) ANALOGICZNA SYSTEMATYKA — UKWH art. 65-112 + BGB §§ 1113-1190: klasyczne konstrukcje pandektystyczne; (2) AKCESORYJNOŚĆ HIPOTEKI POLSKIEJ — klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB Hypothek (§ 1113), w odróżnieniu od BGB Grundschuld (§ 1191) — nieakcesoryjna; klasyczna polska osobliwość zachowująca tradycyjny rzymsko-pandektystyczny model; (3) PODOBNE PIERWSZEŃSTWO — UKWH art. 78 + BGB § 1149: prior tempore potior iure. Polskie cechy: (1) FUNDAMENTALNA REGULACJA — UKWH art. 65-112: klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB Hypothek; (2) ZACHOWANIE AKCESORYJNOŚCI — klasyczna polska osobliwość, w odróżnieniu od BGB Grundschuld; (3) ROZBUDOWANA OCHRONA PRZEZ KSIĘGI WIECZYSTE — UKWH: klasyczna polska konstrukcja kompleksowa; (4) FUNDAMENTALNE REFORMY — UKWH z 6 VII 1982 r. (oryginalna kodyfikacja).
Źródło: D. 13.7 (hypotheca); ABGB §§ 447-471; BGB §§ 1113-1190; KWU 1982 r. art. 65-94
Kolekcja: prawo rzeczowe
Odpowiedniki zewnętrzne: Q7444889