← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4emphyteuta · Erbpächter
ang. emphyteuta
emphyteuta / Erbpächter (łaciński; niemiecki)
— Osoba uprawniona z prawa emfiteuzy — fundamentalna kategoria klasycznego prawa rzeczowego, uprawniony do długotrwałego władania cudzym gruntem za czynsz (kanon), z obowiązkiem należytej uprawy i modernizacji; klasyczna konstrukcja oparta na klasycznym ius civile emphyteuta. Klasyczna rzymska terminologia emphyteuta — fundamentalna konstrukcja klasycznego ius civile poklasycznego, podmiot prawa emfiteutycznego; klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce. Klasyczne rzymskie kategorie emfiteuty: (1) EMPHYTEUTA NIERUCHOMOŚCI ROLNYCH — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, uprawniony do długotrwałej dzierżawy gruntów rolnych; klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce; (2) EMPHYTEUTA NIERUCHOMOŚCI MIEJSKICH — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, uprawniony do długotrwałej dzierżawy nieruchomości miejskich; klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce; (3) EMPHYTEUTA WIECZYSTY — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile poklasycznego, emfiteuta na czas nieograniczony; (4) EMPHYTEUTA TYMCZASOWY — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile poklasycznego, emfiteuta na czas określony (zazwyczaj długi). Klasyczne rzymskie uprawnienia emfiteuty: (1) IUS UTENDI ET FRUENDI — klasyczna fundamentalna konstrukcja klasycznego ius civile, używanie i pobieranie pożytków; klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce; (2) IUS DISPONENDI — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, rozporządzanie prawem (z prawem pierwokupu właściciela); klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce; (3) IUS HEREDITARIUM — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, dziedziczenie prawa emfiteutycznego; klasyczna fundamentalna konstrukcja zachowana w pandektystyce; (4) ACTIONES IN REM — klasyczne pretorskie skargi rzeczowe chroniące emfiteutę przeciwko każdemu naruszycielowi. Klasyczne rzymskie obowiązki emfiteuty: (1) PŁACENIE CZYNSZU (CANON, PENSIO) — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, opłata roczna na rzecz właściciela; klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce; (2) NALEŻYTA UPRAWA GRUNTU — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, obowiązek utrzymania i modernizacji gruntu; klasyczna fundamentalna konstrukcja zachowana w pandektystyce; (3) MODERNIZACJA — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, dokonywanie potrzebnych ulepszeń; (4) NIEZMIENIANIE NATURY GRUNTU — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, zakaz istotnej zmiany przeznaczenia gruntu (C. 4.66.3); (5) ZGODA WŁAŚCICIELA NA ZBYCIE — klasyczna pretorska konstrukcja, prawo pierwokupu właściciela; (6) PŁACENIE LAUDEMIUM — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, opłata przy każdym zbyciu emfiteuzy (zazwyczaj 2% wartości); klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce. Klasyczne ius commune i pandektystyka XIX w. wykrystalizowały współczesne pojęcie emfiteuty: (1) DOKTRYNA NIEMIECKA — Erbbauberechtigter (uprawniony z prawa zabudowy), klasyczna pandektystyczna konstrukcja, fundamentalna kategoria niemieckiego Erbbaurechtsverordnung; (2) DOKTRYNA AUSTRIACKA — Erbpächter (dzierżawca wieczysty), klasyczna austriacka konstrukcja ABGB §§ 1122-1150; klasyczna fundamentalna kategoria austriackiego prawa rzeczowego; (3) DOKTRYNA FRANCUSKA — emphytéote (emfiteuta), klasyczna francuska konstrukcja Code civil. Polskie historyczne znaczenie emfiteuty: (1) PRAWO STAROŻYTNE I ŚREDNIOWIECZNE — klasyczna polska konstrukcja w prawie polskim, oparta na ius commune; klasyczne polskie zastosowanie historyczne; (2) OKRES MIĘDZYWOJENNY — klasyczna polska konstrukcja zachowana w prawach dzielnicowych: (a) W ZABORZE AUSTRIACKIM (GALICJA) — Erbpächter na podstawie ABGB §§ 1122-1150; klasyczna polska konstrukcja Galicji, klasyczna fundamentalna kategoria prawa galicyjskiego; (b) W ZABORZE PRUSKIM — Erbbauberechtigter na podstawie niemieckiego Erbbaurechtsverordnung z 15 I 1919 r.; klasyczna polska konstrukcja Wielkopolski i Pomorza; (c) W ZABORZE ROSYJSKIM — emfiteuta na podstawie Code Napoléon/Code civil 1804 (obowiązującego w Królestwie Polskim obok KCKP), klasyczna polska konstrukcja Kongresówki; (3) GALICYJSKA STRUKTURA EMFITEUTY — klasyczna polska konstrukcja, w której emfiteuta to najczęściej chłop (rolny) lub mieszczanin (miejski), uprawniony do długotrwałego użytkowania ziemi pańskiej za czynsz; klasyczna polska kazuistyka kompleksowa; (4) POZYCJA PRAWNA EMFITEUTY GALICYJSKIEGO — dziedziczne i zbywalne prawo emfiteutyczne, z obowiązkami wobec dominus directus (właściciela bezpośredniego); klasyczna polska konstrukcja kompleksowa, klasyczna polska osobliwość Galicji. Polska konstrukcja historycznego znoszenia emfiteuty: (1) DEKRET PKWN Z 6 IX 1944 R. O REFORMIE ROLNEJ — klasyczna polska reforma agrarna, znosząca duże majątki ziemskie i emfiteuzy; klasyczna polska reforma powojenna; (2) UNIFIKACJA Z 1946 R. — dekret z 11 X 1946 r. — Prawo rzeczowe: klasyczna polska reforma unifikacyjna, eliminująca emfiteutę jako kategorię prawa rzeczowego; klasyczna polska reforma fundamentalna; (3) KODEKS CYWILNY Z 23 IV 1964 R. — kodyfikacja, która nie utrzymała emfiteuty, klasyczna polska konstrukcja eliminująca historyczną instytucję; Polskie współczesne odpowiedniki funkcjonalne: (1) UŻYTKOWNIK WIECZYSTY — KC art. 232-243 (od 14 VII 1961 r.): klasyczna polska konstrukcja oryginalna, klasyczna polska osobliwość; klasyczne polskie zastosowanie jako substytut funkcjonalny emfiteuty; (2) DZIERŻAWCA — KC art. 693-708: krótko- lub średnioterminowa, klasyczna polska konstrukcja oparta na klasycznym ius civile locatio conductio rerum. Polski Kodeks cywilny — fundamentalna polska regulacja: KC z 23 IV 1964 r. nie zna kategorii "emfiteuty", klasyczna polska konstrukcja eliminująca. Polska konstrukcja użytkownika wieczystego jako substytutu funkcjonalnego (KC art. 232-243): (1) FUNDAMENTALNA REGULACJA — KC art. 232 (grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego mogą być oddane w użytkowanie wieczyste osobom fizycznym lub prawnym — klasyczna polska konstrukcja oryginalna z 1961 r., klasyczna polska osobliwość); (2) UPRAWNIENIA UŻYTKOWNIKA WIECZYSTEGO — podobne do emfiteuty: (a) używanie i pobieranie pożytków; (b) rozporządzanie prawem; (c) dziedziczenie; (d) prawo do zabudowy gruntu; (3) OBOWIĄZKI: (a) opłata roczna z tytułu użytkowania wieczystego; (b) zachowanie przeznaczenia gruntu; (c) modernizacja; (4) CZAS TRWANIA — KC art. 236: 99 lat (z możliwością przedłużenia); klasyczna polska konstrukcja oparta na rzymskim modelu emfiteuzy. Polska konstrukcja w stosunku do ABGB: (1) BRAK INSTYTUCJI W KC — klasyczna polska konstrukcja, w odróżnieniu od ABGB Erbpächter (zachowanego do unifikacji 1946 r.); (2) SUBSTYTUT W FORMIE UŻYTKOWNIKA WIECZYSTEGO — klasyczna polska konstrukcja oryginalna z 1961 r.; (3) RÓŻNICA W KONSTRUKCJI — emfiteuta: między obywatelami; użytkownik wieczysty: między obywatelem a Skarbem Państwa lub jednostką samorządu terytorialnego. Polskie cechy: (1) BRAK INSTYTUCJI W KC — klasyczna polska konstrukcja eliminująca historyczną instytucję; (2) HISTORYCZNE ZNACZENIE — klasyczna polska konstrukcja zachowana w prawach dzielnicowych do 1946 r., szczególnie w Galicji; (3) ZNIESIENIE PRZEZ DEKRET PKWN Z 6 IX 1944 R. I PRAWO RZECZOWE Z 1946 R. — klasyczne polskie reformy fundamentalne; (4) SUBSTYTUT W FORMIE UŻYTKOWNIKA WIECZYSTEGO — KC art. 232-243: klasyczna polska konstrukcja oryginalna; (5) FUNDAMENTALNE REFORMY — dekret PKWN z 6 IX 1944 r. o reformie rolnej, dekret z 11 X 1946 r. — Prawo rzeczowe (od 1 I 1947 r.), KC z 23 IV 1964 r.
Źródło: ABGB §§ 1122-1150
Kolekcja: prawo rzeczowe