nieostrożne użycie materiałów wybuchowych
ang. production, possession and trafficking of weapons
— Pojęcie i miejsce w systemie. Niebezpieczne użycie materiałów wybuchowych to czyn polegający na celowym lub lekkomyślnym posłużeniu się substancją wybuchową w warunkach grożących sprowadzeniem niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia wielu osób albo dla mienia w wielkich rozmiarach. Obejmuje zarówno użycie w celach przestępczych (zamach, niszczenie mienia, terror), jak i nadużycia w obrocie cywilnym (roboty strzałowe wykonywane bez pozwoleń, używanie pirotechniki w niedozwolonych miejscach lub okolicznościach). Czyn godzi w bezpieczeństwo powszechne; jest jednym z najsurowiej karanych przestępstw przeciwko bezpieczeństwu publicznemu. Wyrażenie kodyfikacyjne. Rozporządzenie Prezydenta z 27 października 1932 r. obejmowało również nadużycia materiałów wybuchowych. Mały kodeks karny z 13 czerwca 1946 r. (art. 4) penalizował niebezpieczne użycie z karą do 10 lat lub karą śmierci, gdy następstwem była śmierć człowieka. Kodeks karny z 1969 r. zawierał regulację w art. 144 (sprowadzenie niebezpieczeństwa eksplozji) oraz art. 287 § 2 (niebezpieczne posługiwanie się materiałem wybuchowym). Kodeks karny z 1997 r. ujmuje to przede wszystkim w art. 163 § 1 pkt 3 (sprowadzenie zdarzenia w postaci eksplozji, kara od roku do 10 lat) oraz w art. 164 (sprowadzenie niebezpieczeństwa); w art. 171 § 1 (posługiwanie się materiałem wybuchowym bez zezwolenia). W razie skutku w postaci śmierci — kara od 2 do 12 lat (art. 163 § 3) lub od 5 do 25 lat / dożywotnie pozbawienie wolności (art. 163 § 4). Specyfika historyczna. W okresie powojennym 1944–1956 niebezpieczne użycie materiałów wybuchowych pojawiało się w aktach żołnierzy podziemia niepodległościowego — sabotaż, ataki na transporty, niszczenie infrastruktury. Sądy wojskowe wymierzały karę śmierci. W aktach dyscyplinarnych sędziów PRL znajdują się sprawy sędziów odmawiających wymierzenia kary śmierci, gdy nie ustalono dokonania śmiertelnych skutków. W stanie wojennym pojawiły się rzadkie przypadki niebezpiecznego użycia materiałów wybuchowych przez osoby związane z opozycją (zazwyczaj prowokacje SB lub jednostkowe akcje desperackie). Po 1989 r. niebezpieczne użycie materiałów wybuchowych dotyczy głównie zamachów na bankomaty (popularne w latach 90. i 2000.) oraz wypadków przy robotach strzałowych prowadzonych bez pozwolenia. Praktyka orzecznicza. Sąd Najwyższy w licznych orzeczeniach precyzował znamię "niebezpieczeństwa dla wielu osób" — wymagana jest realna możliwość zagrożenia kilku osób, nie wystarcza zagrożenie abstrakcyjne. W sprawach o eksplozję bankomatów istotne było ustalenie kontekstu (czas, miejsce, obecność osób trzecich) — orzecznictwo akceptowało kwalifikację z art. 163 i 164 k.k. Powiązane terminy. ‘posiadanie materiałów wybuchowych’, ‘handel materiałami wybuchowymi’, ‘sprowadzenie eksplozji’ (art. 163 k.k.), ‘sprowadzenie niebezpieczeństwa’ (art. 164 k.k.), ‘przestępstwo terrorystyczne’ (art. 115 § 20 k.k.), ‘zamach terrorystyczny’.
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego