nielegalne wytwarzanie MW
ang. illegal production of explosives
— Pojęcie i miejsce w systemie. Nielegalna produkcja materiałów wybuchowych to wytwarzanie substancji o właściwościach wybuchowych lub środków inicjujących wybuch bez wymaganej koncesji albo poza nią. Czyn obejmuje wytwarzanie zarówno materiałów standardowych (proch, trotyl, dynamit), jak i mieszanin improwizowanych (np. saletra z paliwem). Przestępstwo godzi w bezpieczeństwo powszechne, jest zaliczane do najgroźniejszych przestępstw przeciwko bezpieczeństwu publicznemu z uwagi na potencjalne skutki. Wyrażenie kodyfikacyjne. Rozporządzenie Prezydenta RP z 27 października 1932 r. regulowało wytwarzanie materiałów wybuchowych. Mały kodeks karny z 13 czerwca 1946 r. w art. 4 obejmował również produkcję, przewidując kary do 10 lat lub karę śmierci. Kodeks karny z 1969 r. zawierał regulację w art. 287 § 1. Kodeks karny z 1997 r. ujmuje to w art. 171 § 1 ("wyrabia, przetwarza... materiał wybuchowy") z karą od 6 miesięcy do 8 lat; w typie kwalifikowanym z § 2 (sprawca działa w zorganizowanej grupie lub w celu pozbawienia wolności człowieka) — kara od roku do 10 lat. Specyfika historyczna. W okresie powojennym 1944–1956 produkcja materiałów wybuchowych przez podziemie niepodległościowe (saletra z węglem, mieszaniny pirotechniczne) była ścigana w trybie małego kodeksu karnego. Sądy wojskowe wymierzały zazwyczaj karę śmierci. W II Rzeczypospolitej w latach 30. głośne były sprawy "lotów" — nielegalnej produkcji ognie sztucznych do użytku domowego, traktowane jako kwalifikowane wykroczenia. W stanie wojennym przypadki produkcji improwizowanych materiałów wybuchowych przez działaczy "Solidarności" były rzadkie i zawsze ścigane jako pełnoprawne przestępstwa z art. 287 k.k. z 1969 r. Praktyka orzecznicza. Sąd Najwyższy w orzeczeniach lat 90. precyzował, że produkcja wymaga technologicznego procesu wytwarzania — przygotowanie składników bez przeprowadzenia syntezy nie wypełnia znamion (kwalifikacja jako usiłowanie lub przygotowanie). Powiązane terminy. ‘posiadanie materiałów wybuchowych’, ‘handel materiałami wybuchowymi’, ‘import materiałów wybuchowych’, ‘prowadzanie do obrotu materiałów wybuchowych’, ‘niebezpieczne użycie materiałów wybuchowych’, ‘nielegalna produkcja broni i amunicji’. Dla problematyki habilitacyjnej kategoria ta ma znaczenie modelowe w okresie powojennym (1944–1956). Materiał archiwalny dotyczący podziemia niepodległościowego ujawnia liczne sprawy o produkcję improwizowanych materiałów wybuchowych (saletra z węglem, mieszaniny pirotechniczne) — głównie wobec żołnierzy WiN, NSZ, organizacji konspiracyjnych młodzieży. Sankcje były drakońskie — sądy wojskowe wymierzały głównie karę śmierci na podstawie art. 4 Małego Kodeksu Karnego z 13 VI 1946 r. Procesy te — w istocie polityczne — były formalnie kwalifikowane jako sprawy o bezpieczeństwo powszechne. Po 1989 r. ustawa z 23 II 1991 r. stworzyła ramy prawne rehabilitacji. Sąd Najwyższy w licznych orzeczeniach lat 90. unieważniał wcześniejsze wyroki — uznając, że produkcja materiałów wybuchowych w ramach działalności podziemia niepodległościowego nie podlegała kwalifikacji jako przestępstwo kryminalne, lecz stanowiła działanie na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego