nielegalne wytwarzanie broni
ang. illegal production of weapons and ammunition
— Pojęcie i miejsce w systemie. Nielegalna produkcja broni i amunicji to wytwarzanie broni palnej lub amunicji bez wymaganej koncesji albo pozwolenia, w warunkach niezgodnych z reglamentacją prawną. Czyn obejmuje zarówno wytwarzanie od podstaw, jak i przerabianie istniejącej broni (np. przekształcanie broni gazowej w broń palną), wytwarzanie elementów istotnych broni (lufy, zamki, magazynki). Przestępstwo godzi w bezpieczeństwo powszechne i w monopol państwa nad obrotem bronią; jest jednym z najsurowiej karanych przestępstw w grupie bezpieczeństwa publicznego. Wyrażenie kodyfikacyjne. Rozporządzenie Prezydenta RP z 27 października 1932 r. o broni, amunicji i materiałach wybuchowych penalizowało nielegalną produkcję surowo. Mały kodeks karny z 13 czerwca 1946 r. w art. 4 i 5 wprowadził za nielegalną produkcję broni karę więzienia do lat 10, a w warunkach szczególnie niebezpiecznych — karę śmierci. Kodeks karny z 1969 r. zawierał regulację w art. 286 § 2 (typ kwalifikowany — w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub na skalę masową). Kodeks karny z 1997 r. ujmuje to w art. 263 § 1: "Kto bez wymaganego zezwolenia wyrabia broń palną albo amunicję lub nimi handluje, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10". Sankcja zaostrzona wobec ogólnego posiadania (art. 263 § 2 k.k.). Specyfika historyczna. W okresie powojennym 1944–1956 nielegalna produkcja broni dotyczyła głównie warsztatów podziemia niepodległościowego (przerabianie broni Wehrmachtu i Armii Czerwonej, wyrób amunicji). Sądy wojskowe wymierzały za to karę śmierci niemal automatycznie. Ujawnienie przez monografię habilitacyjną autora archiwów dyscyplinarnych pokazuje sprawy sędziów wojskowych, którzy odmawiali wymierzenia kary śmierci nawet wobec dokonań spełniających znamiona małego kodeksu karnego, kwalifikując je jako posiadanie a nie produkcję — Centralna Komisja Dyscyplinarna ścigała ich za "łagodne traktowanie wrogów ustroju". W latach 80. sprawy nielegalnej produkcji ożyły wraz z donosami SB o "warsztatach podziemia Solidarności" — wiele takich oskarżeń okazało się fabrykowanymi. Praktyka orzecznicza. Sąd Najwyższy precyzował pojęcie wyrabiania — jednorazowe dorobienie pojedynczego elementu zazwyczaj nie wypełniało znamion (kwalifikacja jako pomocnictwo do nielegalnego posiadania). Działalność systematyczna, choćby na małą skalę, kwalifikowana była jako wyrabianie. Powiązane terminy. ‘nielegalne posiadanie broni i amunicji’, ‘nielegalny handel bronią i amunicą’, ‘nielegalny import broni i amunicji’, ‘nielegalne wprowadzanie do obrotu broni i amunicji’, ‘nielegalna produkcja materiałów wybuchowych’, ‘zorganizowana grupa przestępcza’ (art. 258 k.k.). Kodeks karny z 1997 r. (art. 263) zamknął rozwój regulacji XX-wiecznej, kontynuując klasyczną konstrukcję penalizacji nieuprawnionej produkcji broni. Dla problematyki habilitacyjnej znaczące są procesy z okresu powojennego (1944–1956) wobec żołnierzy podziemia niepodległościowego (WiN, NSZ) — głównie produkujących broń krótką w warsztatach konspiracyjnych. Sankcje były drakońskie — sądy wojskowe wymierzały głównie karę śmierci. Po 1989 r. masowa rehabilitacja.
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego