nieuprawnione posiadanie broni
ang. illegal possession of weapons and ammunition
— Pojęcie i miejsce w systemie. Nielegalne posiadanie broni i amunicji to czyn polegający na faktycznym władaniu bronią palną, gazową, pneumatyczną o określonych parametrach lub amunicją bez wymaganego pozwolenia. Konstrukcyjnie jest przestępstwem formalnym — nie wymaga skutku, wystarcza sam stan posiadania. Godzi w bezpieczeństwo powszechne i porządek publiczny; wpisuje się w grupę przestępstw przeciwko bezpieczeństwu publicznemu, niekiedy ujmowanych obok przestępstw przeciwko porządkowi publicznemu. Wyrażenie kodyfikacyjne. Reglamentacja broni w Polsce międzywojennej opierała się na rozporządzeniu Prezydenta z 27 października 1932 r. o broni, amunicji i materiałach wybuchowych. Po 1944 r. wprowadzono dekret z 13 czerwca 1946 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy państwa (tzw. mały kodeks karny), penalizujący posiadanie broni z karą do 10 lat więzienia, a w typie kwalifikowanym — karą śmierci. Dekret z 25 czerwca 1954 r. o powszechnym obowiązku obrony złagodził reżim. Kodeks karny z 1969 r. uregulował to w art. 286 (rozdział o przestępstwach przeciwko bezpieczeństwu publicznemu). Kodeks karny z 1997 r. przeniósł penalizację do ustawy z 21 maja 1999 r. o broni i amunicji (art. 263 k.k. — typ ogólny: pozbawienie wolności od 6 miesięcy do 8 lat). Specyfika historyczna. Mały kodeks karny z 1946 r. stosowano jako narzędzie likwidacji zbrojnego podziemia niepodległościowego — żołnierze AK, NSZ, WiN, NZW byli skazywani za posiadanie broni, niejednokrotnie na karę śmierci. W aktach dyscyplinarnych sędziów PRL znajdują się sprawy sędziów wojskowych, którzy w okresie stalinowskim systematycznie wymierzali karę śmierci za posiadanie broni — po 1989 r. kilku z nich pociągnięto do odpowiedzialności karnej (m.in. sprawy z lat 1990–2000 prowadzone przeciwko sędziom Najwyższego Sądu Wojskowego). Centralna Komisja Dyscyplinarna w latach 1949–1953 prowadziła odwrotne postępowania — przeciwko sędziom, którzy odmawiali wymierzania kary śmierci, kwalifikowała ich orzeczenia jako "rażąco łagodne" lub "obrazę obowiązków sędziowskich". W stanie wojennym art. 286 k.k. z 1969 r. stosowano wobec uczestników podziemia "Solidarności". Praktyka orzecznicza. Sąd Najwyższy precyzował pojęcie "broni palnej" w odniesieniu do parametrów technicznych — co miało znaczenie zwłaszcza w sprawach o broń przerobioną z gazowej. W sprawach kryminalnych szczególną uwagę poświęcono ustaleniu świadomości nielegalności posiadania (np. broń odziedziczona). Powiązane terminy. ‘nielegalny handel bronią i amunicją’, ‘nielegalna produkcja broni i amunicji’, ‘nielegalny import broni i amunicji’, ‘nielegalne wprowadzanie do obrotu broni i amunicji’, ‘posiadanie materiałów wybuchowych’, ‘szpiegostwo’ (gdy broń służyła obcemu wywiadowi). Kodeks karny z 1997 r. (art. 263) zamknął rozwój regulacji XX-wiecznej, kontynuując klasyczną konstrukcję penalizacji nieuprawnionego posiadania broni. Dla problematyki habilitacyjnej znaczące są procesy powojenne (1944–1956) wobec żołnierzy podziemia niepodległościowego — głównie posiadaczy broni krótkiej z czasów wojny. Sankcje były drakońskie — sądy wojskowe wymierzały głównie karę śmierci na podstawie art. 4 MKK z 1946 r. Po 1989 r. ustawa z 23 II 1991 r. stworzyła ramy prawne rehabilitacji.
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego