nielegalny obrót bronią
ang. illegal trade in weapons and ammunition
— Pojęcie i miejsce w systemie. Nielegalny handel bronią i amunicją to działalność polegająca na obrocie bronią palną, amunicją, ich elementami istotnymi lub konwojowaniu broni między uczestnikami obrotu — bez wymaganej koncesji lub poza ustawowo określonym kanałem. Obejmuje sprzedaż, kupno, pośrednictwo, składowanie w celu obrotu, wymianę. Przestępstwo godzi w bezpieczeństwo powszechne i w monopol państwa nad obrotem; zaliczane do przestępstw przeciwko bezpieczeństwu publicznemu, blisko związane z przestępczością zorganizowaną. Wyrażenie kodyfikacyjne. Rozporządzenie Prezydenta z 27 października 1932 r. zawierało koncesyjny system obrotu bronią. Mały kodeks karny z 13 czerwca 1946 r. (art. 4) penalizował handel bronią z karą do 10 lat więzienia, w typie kwalifikowanym — karą śmierci. Kodeks karny z 1969 r. ujmował handel bronią w art. 286 jako typ kwalifikowany posiadania. Kodeks karny z 1997 r. zawiera regulację w art. 263 § 1 — handel zrównany z wyrabianiem (kara od roku do 10 lat); typy kwalifikowane (art. 263 § 3 — udostępnianie broni osobie nieuprawnionej) — kara od 6 miesięcy do 8 lat. Ustawa z 22 czerwca 2001 r. o wykonywaniu działalności gospodarczej w zakresie wytwarzania i obrotu materiałami wybuchowymi, bronią, amunicją oraz wyrobami i technologią o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym określa szczegółowy reżim koncesyjny. Specyfika PRL. W okresie powojennym handel bronią dotyczył głównie obrotu między żołnierzami podziemia a osobami współpracującymi — pojedyncze egzemplarze za żywność lub pieniądze. Sądy wojskowe traktowały to jako pełnoprawne wypełnienie znamion z małego kodeksu karnego. W latach 70. i 80. handel bronią pojawiał się w marginalnych środowiskach kryminalnych. Po 1989 r., wraz z rozpadem ZSRR i wojnami w byłej Jugosławii, do Polski napłynęła znaczna ilość nielegalnej broni z tych obszarów. Praktyka orzecznicza. Sąd Najwyższy precyzował, że jednorazowa transakcja sprzedaży spełnia znamiona handlu, jeśli sprawca ma zamiar uzyskania korzyści majątkowej; działania okazjonalne (przekazanie znajomemu) kwalifikowane są jako udostępnienie (art. 263 § 3 k.k.). W sprawach mafijnych orzecznictwo akceptowało kumulatywne kwalifikowanie z art. 258 k.k. (zorganizowana grupa). Powiązane terminy. ‘nielegalny import broni i amunicji’, ‘nielegalne wprowadzanie do obrotu broni i amunicji’, ‘nielegalna produkcja broni i amunicji’, ‘nielegalne posiadanie broni i amunicji’, ‘zorganizowana grupa przestępcza’ (art. 258 k.k.), ‘paserstwo’ (art. 291 k.k.) — gdy broń pochodzi z przestępstwa. Dla problematyki habilitacyjnej kategoria ta ma znaczenie głównie w kontekście rozliczeń z aparatem MO i SB lat 80., w których funkcjonariusze ujawniali broń pochodzącą z magazynów wojskowych i milicyjnych. Materiał archiwalny ujawnia, że ściganie było selektywne — drobni nabywcy karani z całą surowością, podczas gdy zorganizowane sieci dystrybucji broni wojskowej, kontrolowane przez aparat bezpieczeństwa, operowały bezkarnie. Kodeks karny z 1997 r. (art. 263) i ustawa z 21 V 1999 r. o broni i amunicji zamknęły rozwój regulacji XX-wiecznej, wprowadzając kompleksowy katalog przestępstw obrotu bronią. Konstrukcja ta — odzwierciedlająca standardy demokratyczne — stanowi domknięcie polskiej tradycji XX w.
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego