nielegalny obrót bronią
ang. illegal placing of weapons and ammunition on the market
— Pojęcie i miejsce w systemie. Nielegalne wprowadzanie do obrotu broni i amunicji to czyn polegający na udostępnianiu broni palnej, amunicji lub ich elementów istotnych do swobodnego obrotu — przez sprzedaż detaliczną, hurtową lub przez kanały internetowe — bez wymaganych pozwoleń lub w warunkach pozaprawnych. Różni się od handlu bronią szerszym zakresem: obejmuje także udostępnianie nieodpłatne (np. dystrybucję wśród zorganizowanej grupy przestępczej, wśród sympatyków terrorystycznych). Czyn godzi w bezpieczeństwo powszechne i w monopol państwa nad obrotem bronią. Wyrażenie kodyfikacyjne. Konstrukcja "wprowadzania do obrotu" jest stosunkowo nowa — pojawia się w przepisach k.k. z 1997 r. oraz w ustawie z 21 maja 1999 r. o broni i amunicji. Wcześniejsze kodeksy posługiwały się ogólnym pojęciem "handlu" (mały kodeks karny z 1946 r.) lub "obrotu" (k.k. z 1969 r., art. 286). Kodeks karny z 1997 r. ujmuje to w art. 263 § 1 (jako sytuację objętą terminem "handluje"), a w art. 263 § 3 — udostępnianie broni osobie nieuprawnionej (typ łagodniejszy: kara od 6 miesięcy do 8 lat). Ustawa o broni i amunicji szczegółowo określa, kto i w jakich warunkach może wprowadzać broń do obrotu (przedsiębiorcy z koncesją MSWiA). Specyfika historyczna. W okresie powojennym wprowadzanie broni do obrotu było zakazane bez wyjątku — koncesje praktycznie nie były wydawane podmiotom prywatnym do 1989 r. (Skarb Państwa monopolizował obrót). Po 1989 r. system koncesyjny otwarto na podmioty prywatne, co spowodowało serię nadużyć — sprzedaży broni osobom bez pozwoleń, przez sklepy detaliczne handlujące pod pretekstem broni gazowej i pneumatycznej. W aktach dyscyplinarnych sędziów z lat 1992–2000 znajdują się sprawy sędziów łagodnie traktujących właścicieli takich sklepów; postępowania zazwyczaj nie kończyły się ukaraniem ze względu na nieostrość przepisów. Praktyka orzecznicza końca XX w. Sąd Najwyższy w orzeczeniach lat 90. precyzował zakres pojęcia „wprowadzania do obrotu" wobec drobnych sklepów detalicznych — kluczowy moment to oferowanie broni do sprzedaży, nie zaś faktyczny przekaz. W sprawach o sprzedaż broni gazowej przerobionej na ostrą orzecznictwo dopuszczało kwalifikację z art. 263 § 1 k.k. Powiązane terminy. ‘nielegalny handel bronią i amunicą’, ‘nielegalna produkcja broni i amunicji’, ‘nielegalny import broni i amunicji’, ‘nielegalne posiadanie broni i amunicji’, ‘prowadzenie działalności gospodarczej bez koncesji’, ‘paserstwo’ (art. 291 k.k.). Dla problematyki habilitacyjnej kategoria ta ma znaczenie ograniczone — w okresie PRL obrót bronią był ścisłym monopolem państwa, a nielegalny obrót dotyczył głównie broni pochodzenia wojskowego (głównie radzieckiego). Materiał archiwalny zawiera nieliczne sprawy z lat 80. dotyczące wojskowych ujawniających broń poza systemem ewidencji — głównie z motywami majątkowymi. Kodeks karny z 1997 r. (art. 263) i ustawa z 21 V 1999 r. o broni i amunicji zamknęły rozwój regulacji XX-wiecznej, wprowadzając system koncesyjny otwarty dla podmiotów prywatnych. Pierwsza dekada III RP (1989–1999) charakteryzowała się serią nadużyć — sprzedaży broni osobom bez pozwoleń, przez sklepy detaliczne handlujące pod pretekstem broni gazowej i pneumatycznej. W aktach dyscyplinarnych sędziów z lat 1992–1999 znajdują się sprawy sędziów łagodnie traktujących właścicieli takich sklepów; postępowania zazwyczaj nie kończyły się ukaraniem ze względu na nieostrość przepisów. Powiązane terminy: „nielegalny handel bronią i amunicją", „nielegalna produkcja broni i amunicji", „nielegalny import broni i amunicji", „nielegalne posiadanie broni i amunicji", „prowadzenie działalności gospodarczej bez koncesji", „paserstwo".
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego