ukrywanie rzeczy z przestępstwa · receptatio
ang. ?criminal storage
— Czyn polegający na nabyciu, pomocy w zbyciu, przyjęciu lub pomocy w ukryciu rzeczy uzyskanej za pomocą czynu zabronionego. Konstrukcja paserstwa stanowi jedną z najstarszych kategorii prawa karnego — obejmuje współudział w naruszeniu cudzej własności po dokonaniu czynu pierwotnego, a jej penalizacja wynika z funkcji ekonomicznej: bez paserów kradzież i rabunek nie miałyby zbytu. Kodeks karny z 1932 r. art. 261 — kto nabywa, przyjmuje, ukrywa albo pomaga do zbycia lub ukrycia rzeczy uzyskanej za pomocą przestępstwa, podlega karze więzienia do lat 5. Konstrukcja II RP rozróżniała paserstwo umyślne (świadomość pochodzenia rzeczy) i nieumyślne (powinno być przewidziane). Wyrokowanie wymagało ustalenia, że sprawca paserski wiedział lub powinien był wiedzieć o przestępczym pochodzeniu mienia. Praktyka międzywojenna obejmowała sprawy paserstwa kradzionych koni, zegarków, biżuterii, w mniejszym zakresie towarów konsumpcyjnych. Kodeks karny z 1969 r. art. 215 (umyślne) i art. 216 (nieumyślne) utrzymał konstrukcję, lecz w praktyce PRL paserstwo zyskało nowe znaczenie. W warunkach gospodarki niedoborowej (lata 60.–80.) wytworzył się rozbudowany rynek wtórny mienia — od kradzieży zakładowych (przedmiotów wynoszonych z fabryk) po obrót częściami samochodowymi pochodzącymi z kradzieży. Liczne sprawy paserstwa towarów reglamentowanych — mięsa, mąki, cukru, alkoholu — w okresie kartkowym (1981–1989). Odrębną kategorią było paserstwo dewizowe i celne, ścigane na podstawie ustawy karnej skarbowej. Kodeks karny z 1997 r. art. 291 (paserstwo umyślne) — kto rzecz uzyskaną za pomocą czynu zabronionego nabywa lub pomaga do jej zbycia albo tę rzecz przyjmuje lub pomaga do jej ukrycia, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Art. 292 (paserstwo nieumyślne) — kara grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do 2 lat. Art. 293 § 1 — paserstwo programu komputerowego. Praktyka orzecznicza po 2000 r. obejmuje sprawy o handel kradzionymi samochodami, częściami, elektroniką, w ostatnich latach — dane osobowe i konta bankowe (paserstwo informatyczne). Sąd Najwyższy w licznych wyrokach (m.in. utrwalona linia orzecznicza Sądu Najwyższego precyzuje, że dla bytu paserstwa wystarczy świadomość, że rzecz pochodzi z czynu zabronionego — nie jest konieczna identyfikacja konkretnego przestępstwa pierwotnego. Powiązane terminy: paserstwo akcyzowe (KKS), paserstwo celne (KKS), paserstwo dewizowe (kategoria historyczna), kradzież (art. 278 k.k.), kradzież z włamaniem (art. 279 k.k.), pranie pieniędzy (art. 299 k.k.), uchylanie się od opodatkowania. Dla problematyki habilitacyjnej znacząca jest specyfika orzecznictwa PRL w sprawach paserstwa. W okresie reglamentacji 1981–1989 sądy rejonowe orzekały setki spraw rocznie o paserstwo towarów kartkowych — mięsa, alkoholu, papierosów. Akta dyscyplinarne pokazują, że nadmiernie surowe wyroki wobec drobnych paserów (sąsiedzi pomagający w wymianie towarów) bywały przedmiotem rewizji apelacyjnej z urzędu, a sędziowie orzekający kary minimalne narażali się na uwagi prezesów sądów wojewódzkich.
Kolekcja: Część szczególna Kodeksu karnego