← Ustrój organów ochrony prawnej XX wieku
L3sądownictwo polubowne
ang. arbitration
— Arbitraż — pozasądowy sposób rozstrzygania sporów przez wyznaczonych przez strony lub umownie określonych arbitrów — funkcjonuje w polskim systemie od II RP. Tradycja kontynentalna arbitrażu sięga w Polsce ustawy z 27 III 1932 r. — Kodeks postępowania cywilnego (księga III, "O sądach polubownych") — szczegółowej regulacji uwzględniającej wzorce niemieckie i austriackie. Arbitraż funkcjonuje na podstawie zapisu na sąd polubowny (umowy stron) — stanowi alternatywę dla sądownictwa państwowego. Polski system rozróżnia: arbitraż krajowy (między podmiotami polskimi w sprawach cywilnych poddanych przez nich rozstrzygnięciu sądu polubownego), arbitraż międzynarodowy (z elementem zagranicznym), arbitraż handlowy (specjalizowany dla sporów gospodarczych). W okresie PRL arbitraż istniał głównie w obrocie międzynarodowym (Sąd Arbitrażowy przy Krajowej Izbie Gospodarczej, dawniej PIHZ — od 1950 r.) oraz w państwowym arbitrażu gospodarczym (zob. odrębne hasło). III RP po 1989 r. odbudowała znaczenie sądownictwa polubownego w obrocie gospodarczym — istotne ośrodki arbitrażowe: Sąd Arbitrażowy przy Krajowej Izbie Gospodarczej (kontynuujący tradycję sądu PIHZ od 1950 r.), Sąd Arbitrażowy przy KIG (po reorganizacji 1991 r.). Polska stroną Konwencji nowojorskiej z 10 VI 1958 r. o uznawaniu i wykonywaniu zagranicznych orzeczeń arbitrażowych (Dz.U. 1962 nr 9 poz. 41).
Źródło: ustawa z 17 XI 1964 r. — Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43 poz. 296 ze zm.) (księga V — sąd polubowny); rozporządzenie Prezydenta RP z 27 XI 1932 r. — Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 112 poz. 934) (księga III); Konwencja nowojorska z 10 VI 1958 r. (Dz.U. 1962 nr 9 poz. 41)
Kolekcja: organy quasi-sądowe i pozasądowe