sprawa cywilna

Sprawa rozpoznawana w postępowaniu cywilnym — w trybie procesowym (między stronami) albo nieprocesowym (z udziałem zainteresowanych). Obejmuje sprawy ze stosunków cywilnych, rodzinnych, pracy, ubezpieczeń społecznych i gospodarczych.

— Sprawa cywilna — sprawa rozstrzygana w postępowaniu cywilnym — stanowi w polskim systemie najobszerniejszą liczbowo kategorię spraw sądowych. Sprawy cywilne dzielą się na zasadnicze typy: o zapłatę (najczęstsza kategoria — od drobnych roszczeń konsumenckich po wielomilionowe spory gospodarcze), o świadczenie inne niż zapłata (dostarczenie rzeczy, wykonanie usługi, zaniechanie określonych działań), o ustalenie (stwierdzenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego — np. ustalenie ojcostwa, nieważności umowy), o ukształtowanie (zmiana stosunku prawnego — m.in. rozwód, separacja, ustanowienie rozdzielności majątkowej, zniesienie współwłasności). Postępowanie procesowe (z udziałem stron — powód i pozwany) regulowane k.p.c. z 17 XI 1964 r. Odrębnym typem są sprawy nieprocesowe (niesporne) — uregulowane w księdze II k.p.c. — m.in. stwierdzenie nabycia spadku, ubezwłasnowolnienie, ustanowienie opiekuna, sprawy z zakresu ksiąg wieczystych. Sprawy cywilne podlegają zasadom procesowym: dyspozycyjność stron (rozporządzanie powództwem), kontradyktoryjność, bezpośredniość (sąd ocenia dowody w bezpośrednim kontakcie ze świadkami i biegłymi). Każda kategoria ma swoiste odrębności proceduralne — np. sprawy rodzinne (rozwód, alimenty, władza rodzicielska) podlegają szczególnym przepisom k.p.c. dotyczącym mediacji, udziału ławników, posiedzeń niejawnych w sprawach z udziałem małoletnich. Sprawy gospodarcze (między przedsiębiorcami) — postępowanie odrębne z istotnymi modyfikacjami (m.in. ograniczenia w zgłaszaniu nowych dowodów). W II RP sprawy cywilne regulowała k.p.c. z 1932 r. PRL zachował model z modyfikacjami. III RP — k.p.c. z 1964 r. z licznymi nowelizacjami — kontynuuje tę tradycję.

Źródło: ustawa z 17 XI 1964 r. — Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43 poz. 296 ze zm.); ustawa z 23 IV 1964 r. — Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16 poz. 93); rozporządzenie Prezydenta RP z 27 XI 1932 r. — Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 112 poz. 934)

Pojęcia nadrzędne

Pojęcia powiązane