← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4paternitas · Vaterschaft
ang. paternity
— Stan prawny ojca w stosunku do dziecka — fundamentalna kategoria prawa rodzinnego, znacznie trudniejsza do ustalenia niż macierzyństwo, oparta na systemie domniemań i procedur ustalenia. Klasyczna rzymska paremia pater semper incertus est (D. 2.4.5) — ojciec jest zawsze niepewny, w odróżnieniu od matki; klasyczna fundamentalna konstrukcja klasycznego ius civile, fundamentalna dla zrozumienia konstrukcji domniemania ojcostwa. Klasyczne rzymskie ius civile wykrystalizowało fundamentalną zasadę: pater est quem nuptiae demonstrant (D. 2.4.5) — ojcem jest ten, kogo wskazuje małżeństwo; klasyczna fundamentalna konstrukcja klasycznego ius civile, oparta na trzech elementach: (1) FAKT MAŁŻEŃSTWA W CHWILI POCZĘCIA LUB URODZENIA DZIECKA; (2) BIOLOGICZNA MOŻLIWOŚĆ POCZĘCIA MIĘDZY DATĄ ZAWARCIA MAŁŻEŃSTWA A 300 DNI PO JEGO USTANIU; (3) BRAK SKUTECZNEGO ZAPRZECZENIA OJCOSTWA. Klasyczne rzymskie kategorie: (1) FILIUS LEGITIMUS — syn legalny, urodzony w iustae nuptiae (legalnym małżeństwie), klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile; (2) FILIUS NATURALIS — syn naturalny, urodzony poza małżeństwem ale z ojca biologicznego, klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, z ograniczonymi prawami; (3) FILIUS SPURIUS — syn z nieustalonego ojca, klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, traktowany jako filius nullius (syn niczyj); (4) AGNATIO — pokrewieństwo agnatyczne (przez ojca), fundamentalna kategoria klasycznego ius civile; (5) COGNATIO — pokrewieństwo kognatyczne (przez kobietę), klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile rozszerzona w prawie poklasycznym i justyniańskim. Klasyczne rzymskie procedury ustalenia ojcostwa: (1) PER LEGITIMATIONEM SUBSEQUENS MATRIMONIUM — uznanie dzieci pozamałżeńskich przez następne małżeństwo z matką; klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile rozwinięta w prawie poklasycznym; (2) PER RESCRIPTUM PRINCIPIS — uznanie dzieci pozamałżeńskich przez akt cesarski; klasyczna konstrukcja prawa poklasycznego; (3) PER OBLATIONEM CURIAE — uznanie przez wpis na listę kurii (rady miejskiej), klasyczna konstrukcja prawa poklasycznego. Klasyczne ius commune i prawo kanoniczne wykrystalizowały szczegółowe reguły ustalenia ojcostwa, zachowując fundamentalną klasyczną zasadę pater est quem nuptiae demonstrant. Wszystkie europejskie kodyfikacje XIX w. recypiowały rzymską zasadę: Code civil 1804 r. art. 312, ABGB § 138. XX w. — fundamentalne wyzwanie wskutek rozwoju genetyki: testy DNA umożliwiły pewne ustalenie biologicznego ojcostwa, klasyczna doktrynalna kontrowersja co do priorytetu między ojcostwem prawnym (chroniącym stabilność rodziny) a biologicznym (chroniącym prawdę genetyczną). Polska konstrukcja ojcostwa: (1) DOMNIEMANIE OJCOSTWA — KRO art. 62: klasyczna polska konstrukcja oparta na rzymskim pater est quem nuptiae demonstrant; (2) UZNANIE OJCOSTWA — klasyczna polska konstrukcja czynności prawnej, dokonywana przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, sądem opiekuńczym lub konsulem; (3) SĄDOWE USTALENIE OJCOSTWA — KRO art. 84-86: klasyczna polska konstrukcja w razie braku domniemania i odmowy uznania; możliwość żądania ustalenia ojcostwa przez dziecko, matkę, prokuratora; (4) ZAPRZECZENIE OJCOSTWA — klasyczna polska konstrukcja chroniąca prawdę biologiczną w wąskich terminach.
Źródło: KCKP art. 272-278 (ojcostwo dzieci prawych) oraz art. 298-305 (uznanie i poszukiwanie ojcostwa dzieci naturalnych); Code civil 1804 art. 312-340; ABGB §§ 138-163; BGB §§ 1592 i nast. w brzmieniu pierwotnym z 1900 r. (obecna numeracja/treść §§ 1592-1600 powstała dopiero na mocy Kindschaftsrechtsreformgesetz, BGBl. 1997 I s. 2942 — poza ramą do 1989 r.); KRiO art. 62-86
Kolekcja: prawo rodzinne i opiekuńcze