← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L5possessio nomine alieno · possessio naturalis · Fremdbesitz
ang. dependent possession
possessio naturalis / Fremdbesitz (łaciński; niemiecki)
— Władztwo nad rzeczą wykonywane na cudzym prawie (np. najemca, dzierżawca, użytkownik), z uznaniem zwierzchnictwa właściciela — fundamentalna kategoria prawa rzeczowego, klasyczna konstrukcja oparta na klasycznym ius civile possessio naturalis. Klasyczna rzymska possessio naturalis (lub possessio civilis non animo domini) — fundamentalna konstrukcja klasycznego ius civile, władanie rzeczą bez zamiaru dominium (jako właściciel), w odróżnieniu od possessio civilis (władanie z animus domini); klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce. Klasyczne rzymskie kategorie possessio: (1) POSSESSIO CIVILIS — klasyczna fundamentalna konstrukcja klasycznego ius civile, władanie z animus domini (jako właściciel); klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce; klasyczna fundamentalna kategoria klasycznego ius civile prowadząca do zasiedzenia (usucapio); (2) POSSESSIO NATURALIS — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, władanie bez animus domini (np. najemca, dzierżawca, użytkownik); klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce; (3) DETENTIO — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, dzierżenie (władanie bez ochrony posesoryjnej); klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce; (4) PRECARIUM — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, władanie na podstawie precarium (klasyczna pretorska konstrukcja); (5) DEPOSITUM — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, władanie na podstawie umowy depozytu. Klasyczne rzymskie zasady possessio naturalis: (1) BRAK ANIMUS DOMINI — klasyczna pretorska zasada, dzierżyciel uznaje zwierzchnictwo właściciela; klasyczna fundamentalna konstrukcja zachowana w pandektystyce; (2) BRAK MOŻLIWOŚCI ZASIEDZENIA — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, possessio naturalis nie może prowadzić do nabycia własności przez usucapio; klasyczna pretorska konstrukcja restryktywna; (3) OCHRONA PRZEZ INTERDYKTY POSESORYJNE — klasyczna pretorska konstrukcja, niektórych form possessio naturalis (np. najemcy, dzierżawcy) chroniono przez interdykty pretorskie; klasyczna pretorska konstrukcja częściowa; (4) KONSTRUKCJA DETENTIO — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, w której dzierżyciel działa w imieniu właściciela. Klasyczne rzymskie skargi chroniące possessio: (1) INTERDICTUM UTI POSSIDETIS — klasyczna pretorska skarga w razie zakłócenia posiadania nieruchomości, dostępna także posiadaczowi naturalnemu; (2) INTERDICTUM UNDE VI — klasyczna pretorska skarga w razie pozbawienia siłą; (3) ACTIO PUBLICIANA — klasyczna pretorska skarga ochrony posiadacza prowadzącego do nabycia własności przez zasiedzenie. Klasyczne ius commune i pandektystyka XIX w. wykrystalizowały współczesny system posiadania zależnego: (1) DOKTRYNA NIEMIECKA — Fremdbesitz / Besitzmittler (posiadanie cudzej rzeczy / posiadacz pośredniczący), klasyczna pandektystyczna konstrukcja Friedricha Carla von Savigny'ego, fundamentalna kategoria BGB §§ 868, 871; (2) DOKTRYNA AUSTRIACKA — uneigentlicher Besitz (posiadanie niewłaściwe), klasyczna austriacka konstrukcja ABGB; (3) DOKTRYNA FRANCUSKA — détention précaire (władanie precariusowe), klasyczna francuska konstrukcja Code civil art. 2228 i n. BGB §§ 854 + 868 + 871 — fundamentalna niemiecka regulacja: § 854 (Erwerb des Besitzes — nabycie posiadania); § 868 (mittelbarer Besitz — posiadanie pośrednie: jeżeli posiadacz na podstawie stosunku najmu, dzierżawy, depozytu lub innego stosunku przekazuje rzecz osobie trzeciej w faktyczne posiadanie, ta osoba trzecia jest posiadaczem bezpośrednim, a posiadacz pośrednim); § 871 (Doppelter mittelbarer Besitz — podwójne posiadanie pośrednie); klasyczna pandektystyczna fundamentalna konstrukcja, klasyczna fundamentalna kategoria niemieckiego prawa rzeczowego rozróżniająca posiadanie samoistne i zależne. Polski Kodeks cywilny art. 336 + 337 + 343 — fundamentalna polska regulacja: KC art. 336 (posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny) — klasyczna polska fundamentalna konstrukcja dychotomii, oparta na BGB §§ 854, 868 i pandektystycznej tradycji); KC art. 337 (posiadacz samoistny nie traci posiadania przez to, że oddaje drugiemu rzecz w posiadanie zależne — klasyczna polska konstrukcja zachowania posiadania samoistnego, oparta na BGB § 868); KC art. 343 § 1 (posiadacz może zastosować obronę konieczną, ażeby odeprzeć samowolne naruszenie posiadania); KC art. 344 (przeciwko temu, kto samowolnie naruszył posiadanie, jak również przeciwko temu, na czyją korzyść naruszenie nastąpiło, przysługuje posiadaczowi roszczenie o przywrócenie stanu poprzedniego i o zaniechanie naruszeń — klasyczna polska konstrukcja ochrony posesoryjnej, oparta na klasycznym ius civile interdicta possessoria). Polska konstrukcja posiadania zależnego: (1) FUNDAMENTALNA REGULACJA — KC art. 336: klasyczna polska konstrukcja dychotomii, oparta na BGB; (2) ELEMENTY POSIADANIA ZALEŻNEGO: (a) FAKTYCZNE WŁADANIE RZECZĄ — wymóg corpus, klasyczna polska konstrukcja oparta na klasycznym ius civile; (b) BRAK ANIMUS DOMINI — wymóg negatywny, klasyczna polska konstrukcja oparta na rzymskim modelu; (c) UZNANIE PRAWA OSOBY TRZECIEJ — wymóg podmiotowy, klasyczna polska konstrukcja; (d) DZIAŁANIE NA PODSTAWIE OKREŚLONEGO PRAWA — np. najem, dzierżawa, użyczenie, użytkowanie, zastaw; klasyczne polskie kategorie; (3) RODZAJE POSIADACZY ZALEŻNYCH: (a) NAJEMCA — KC art. 659 i n.; (b) DZIERŻAWCA — KC art. 693 i n.; (c) UŻYTKOWNIK — KC art. 252 i n.; (d) ZASTAWNIK — KC art. 306 i n.; (e) UŻYCZAJĄCY — KC art. 710 i n.; (f) MAJĄCY INNE PRAWO Z OKREŚLONYM WŁADZTWEM — klasyczne polskie kategorie kompleksowe; (4) UPRAWNIENIA POSIADACZA ZALEŻNEGO: (a) OCHRONA POSESORYJNA — KC art. 343-344: klasyczna polska konstrukcja oparta na klasycznym ius civile; (b) BRAK MOŻLIWOŚCI ZASIEDZENIA — klasyczna polska konstrukcja oparta na rzymskim modelu, posiadacz zależny nie może nabyć rzeczy przez zasiedzenie (z wyjątkiem zmiany charakteru posiadania); (c) ROSZCZENIA Z TYTUŁU PRAWA, NA PODSTAWIE KTÓREGO POSIADA — klasyczne polskie zastosowanie. Polska konstrukcja relacji posiadacza samoistnego z zależnym (KC art. 337): (1) ZACHOWANIE POSIADANIA SAMOISTNEGO — w razie oddania rzeczy w posiadanie zależne; klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB § 868; (2) POSIADANIE BEZPOŚREDNIE I POŚREDNIE — klasyczna polska konstrukcja: posiadacz zależny — bezpośrednie, posiadacz samoistny — pośrednie; klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB. Polska konstrukcja w stosunku do BGB: (1) ANALOGICZNA SYSTEMATYKA — KC art. 336-337 + BGB §§ 854, 868, 871: klasyczne konstrukcje pandektystyczne; (2) PODOBNA DYCHOTOMIA — posiadanie samoistne / zależne; (3) PODOBNA OCHRONA POSESORYJNA — KC art. 344 + BGB § 861. Polskie cechy: (1) FUNDAMENTALNA REGULACJA — KC art. 336: klasyczna polska konstrukcja dychotomii oparta na BGB; (2) ROZBUDOWANY KATALOG POSIADACZY ZALEŻNYCH — KC art. 336: klasyczna polska konstrukcja kompleksowa; (3) OCHRONA POSESORYJNA — KC art. 343-344: klasyczna polska konstrukcja oparta na klasycznym ius civile; (4) BRAK MOŻLIWOŚCI ZASIEDZENIA — klasyczna polska konstrukcja restryktywna oparta na rzymskim modelu; (5) FUNDAMENTALNE REFORMY — KC z 23 IV 1964 r. (oryginalna kodyfikacja KC art. 336-352); klasyczne polskie zachowanie konstrukcji.
Źródło: BGB §§ 868, 871; KC 1964 art. 336, 344
Kolekcja: prawo rzeczowe