← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4ius absolutum · absolutes Recht
ang. absolute right
— Prawo podmiotowe skuteczne erga omnes (przeciwko wszystkim), chronione wobec każdego naruszyciela — fundamentalna kategoria prawa cywilnego, klasyczna konstrukcja oparta na pandektystycznej tradycji absolutes Recht. Klasyczna rzymska dystynkcja iura — fundamentalna konstrukcja klasycznego ius civile, podział praw subiektywnych ze względu na zakres skuteczności; klasyczne ius civile rozróżniało: (1) IURA IN REM — klasyczna fundamentalna konstrukcja klasycznego ius civile, prawa rzeczowe skuteczne wobec wszystkich; klasyczne pretorskie konstrukcje zachowane w pandektystyce; (2) IURA IN PERSONAM — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, prawa skuteczne wyłącznie między oznaczonymi osobami. Klasyczne rzymskie kategorie iura in rem: (1) DOMINIUM — klasyczna fundamentalna konstrukcja klasycznego ius civile, własność jako najszersze prawo rzeczowe; (2) IURA IN RE ALIENA — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, ograniczone prawa rzeczowe (np. servitutes — służebności, usus fructus — użytkowanie); (3) HEREDITAS — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, dziedziczenie jako sukcesja in universum ius defuncti. Klasyczne rzymskie skargi chroniące prawa bezwzględne: (1) REI VINDICATIO — klasyczna fundamentalna skarga klasycznego ius civile, skarga windykacyjna własności; klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce; (2) ACTIO NEGATORIA — klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile, skarga negatoryjna przeciw naruszeniom innym niż pozbawienie; klasyczna pretorska konstrukcja zachowana w pandektystyce; (3) ACTIO PUBLICIANA — klasyczna pretorska skarga, ochrona posiadania prowadzącego do własności; (4) ACTIO IN REM — ogólna kategoria klasycznego ius civile skarg rzeczowych, skutecznych przeciwko każdemu naruszycielowi. Klasyczne ius commune i pandektystyka XIX w. wykrystalizowały współczesną kategorię prawa bezwzględnego: (1) DOKTRYNA NIEMIECKA — absolutes Recht (prawo bezwzględne), klasyczna pandektystyczna konstrukcja Friedricha Carla von Savigny'ego (System des heutigen römischen Rechts, 1840-1849), klasyczna fundamentalna kategoria niemieckiego prawa cywilnego; (2) DOKTRYNA AUSTRIACKA — Absolutrecht, klasyczna austriacka konstrukcja ABGB; (3) DOKTRYNA FRANCUSKA — droit absolu (prawo bezwzględne), klasyczna francuska konstrukcja Code civil. BGB nie zawiera wyraźnej regulacji ogólnej kategorii praw bezwzględnych, ale klasyczna pandektystyczna doktryna wykrystalizowała tę kategorię jako fundamentalną. BGB regulował poszczególne typy praw bezwzględnych: §§ 903 i n. (Eigentum — własność); §§ 1018 i n. (Grunddienstbarkeit — służebność gruntowa); §§ 1030 i n. (Nießbrauch — użytkowanie); §§ 1090 i n. (beschränkte persönliche Dienstbarkeiten — ograniczone osobiste służebności); §§ 1113 i n. (Hypothek — hipoteka); §§ 1191 i n. (Grundschuld — dług gruntowy); §§ 1204 i n. (Pfandrecht — zastaw). Polski Kodeks cywilny — fundamentalna polska regulacja: KC nie zawiera wprost ogólnej definicji "prawa bezwzględnego", klasyczna polska konstrukcja oparta na pandektystycznej tradycji niemieckiej i klasycznym ius civile; KC reguluje poszczególne typy praw bezwzględnych: KC art. 140 (prawo własności): w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego właściciel może, z wyłączeniem innych osób, korzystać z rzeczy zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem swego prawa, w szczególności może pobierać pożytki i inne dochody z rzeczy; klasyczna polska fundamentalna konstrukcja prawa bezwzględnego, oparta na BGB § 903; KC art. 222 (roszczenia chroniące własność): § 1 (właściciel może żądać od osoby, która włada faktycznie jego rzeczą, ażeby rzecz została mu wydana, chyba że osobie tej przysługuje skuteczne względem właściciela uprawnienie do władania rzeczą — klasyczna polska konstrukcja roszczenia windykacyjnego, oparta na klasycznym ius civile rei vindicatio); § 2 (przeciwko osobie, która narusza własność w inny sposób aniżeli przez pozbawienie właściciela faktycznego władztwa nad rzeczą, przysługuje właścicielowi roszczenie o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i o zaniechanie naruszeń — klasyczna polska konstrukcja roszczenia negatoryjnego, oparta na klasycznym ius civile actio negatoria). Polska konstrukcja prawa bezwzględnego: (1) DEFINICJA DOKTRYNALNA — prawo skuteczne wobec wszystkich (erga omnes), zobowiązujące każdego do nienaruszania go; klasyczna polska konstrukcja oparta na pandektystycznej tradycji; (2) ELEMENTY: (a) SKUTECZNOŚĆ ERGA OMNES — przeciwko każdemu naruszycielowi, klasyczna polska konstrukcja oparta na klasycznym ius civile; (b) NEGATYWNY OBOWIĄZEK PRZECIWNIKÓW — wszyscy są obowiązani do nienaruszania prawa; (c) OCHRONA SĄDOWA — możliwość dochodzenia przeciwko każdemu naruszycielowi; (3) RODZAJE PRAW BEZWZGLĘDNYCH: (a) PRAWA RZECZOWE — KC art. 140 i n.: własność, użytkowanie wieczyste, ograniczone prawa rzeczowe (użytkowanie, służebności, hipoteka, zastaw, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu); klasyczne polskie kategorie; (b) DOBRA OSOBISTE — KC art. 23-24: zdrowie, wolność, cześć, dobre imię, prywatność; klasyczne polskie konstrukcje; (c) PRAWA NA DOBRACH NIEMATERIALNYCH — np. autorskie prawa osobiste i majątkowe, prawa wynalazcze, znaki towarowe, wzory przemysłowe; (d) PRAWA RODZINNE — niektóre prawa o charakterze osobistym. Polskie kategorie praw rzeczowych jako praw bezwzględnych: (1) WŁASNOŚĆ — KC art. 140-231: klasyczna polska fundamentalna konstrukcja, oparta na BGB § 903; (2) UŻYTKOWANIE WIECZYSTE — KC art. 232-243: klasyczna polska konstrukcja oryginalna z 1961 r.; (3) UŻYTKOWANIE — KC art. 252-284: klasyczna polska konstrukcja oparta na klasycznym ius civile usus fructus i BGB § 1030; (4) SŁUŻEBNOŚCI — KC art. 285-305: gruntowe (KC art. 285 i n.), osobiste (KC art. 296 i n.); klasyczne polskie konstrukcje oparte na klasycznym ius civile servitutes i BGB; (5) HIPOTEKA — UKWH z 6 VII 1982 r., klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB; (6) ZASTAW — KC art. 306-335: klasyczne polskie konstrukcje; (7) SPÓŁDZIELCZE WŁASNOŚCIOWE PRAWO DO LOKALU — KC art. 244: klasyczna polska osobliwość. Polskie kategorie dóbr osobistych jako praw bezwzględnych (KC art. 23): (1) ZDROWIE — fizyczne i psychiczne; klasyczna polska konstrukcja; (2) WOLNOŚĆ — osobista, sumienia, wyboru zawodu; klasyczna polska konstrukcja chroniąca podstawowe wolności; (3) CZEŚĆ I DOBRE IMIĘ — klasyczna polska konstrukcja oparta na klasycznym ius civile actio iniuriarum; (4) WIZERUNEK — klasyczna polska konstrukcja oparta na BGB § 22 KunstUrhG; (5) TAJEMNICA KORESPONDENCJI — klasyczna polska konstrukcja chroniąca prywatność; (6) NIETYKALNOŚĆ MIESZKANIA — klasyczna polska konstrukcja konstytucyjna; (7) TWÓRCZOŚĆ NAUKOWA, ARTYSTYCZNA, WYNALAZCZA — klasyczna polska konstrukcja chroniąca twórczość intelektualną. Polska konstrukcja w stosunku do BGB: (1) ANALOGICZNA SYSTEMATYKA — KC + BGB: klasyczne konstrukcje pandektystyczne; (2) PODOBNE KATEGORIE PRAW BEZWZGLĘDNYCH — własność, ograniczone prawa rzeczowe, dobra osobiste; (3) POLSKA OSOBLIWOŚĆ UŻYTKOWANIA WIECZYSTEGO — klasyczna polska konstrukcja oryginalna z 1961 r., w odróżnieniu od BGB. Polskie cechy: (1) BRAK WYRAŹNEJ DEFINICJI W KC — klasyczna polska konstrukcja oparta na pandektystycznej tradycji; (2) ROZBUDOWANY KATALOG PRAW BEZWZGLĘDNYCH — klasyczna polska systematyka kompleksowa; (3) NUMERUS CLAUSUS PRAW RZECZOWYCH — KC art. 140 i n.: klasyczna polska konstrukcja restryktywna oparta na pandektystycznej tradycji; (4) ROZBUDOWANA OCHRONA DÓBR OSOBISTYCH — KC art. 24: klasyczna polska konstrukcja kompleksowa; (5) FUNDAMENTALNE REFORMY — KC z 23 IV 1964 r. (oryginalna kodyfikacja).
Źródło: Erga omnes (rzymskie); Pandektystyka — absolute Rechte (B. Windscheid); BGB § 903 (Eigentum); KC art. 140, 222.
Kolekcja: część ogólna prawa cywilnego