← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4ius patrimoniale · Vermögensrecht
ang. patrimonial right
— Prawo o wartości ekonomicznej, obejmujące w szczególności prawa rzeczowe i wierzytelności — fundamentalna kategoria prawa cywilnego, klasyczna konstrukcja oparta na pandektystycznej tradycji Vermögensrecht. Klasyczna rzymska dystynkcja iura — fundamentalna konstrukcja klasycznego ius civile, podział praw subiektywnych ze względu na ich charakter; klasyczne ius civile rozróżniało: (1) IURA REALIA — prawa rzeczowe, klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile chroniąca relację z rzeczą; (2) IURA OBLIGATIONUM — prawa obligacyjne, klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile chroniąca relację z osobą; (3) IURA FAMILIAE — prawa rodzinne, klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile w sferze rodzinnej; (4) IURA HEREDITATIS — prawa spadkowe; (5) IURA PERSONALITATIS — prawa osobistości (klasyczna konstrukcja prawa poklasycznego). Klasyczne rzymskie ius civile rozróżniało także: (1) RES IN COMMERCIO — rzeczy w obrocie, mogące być przedmiotem praw majątkowych; klasyczna fundamentalna kategoria klasycznego ius civile; (2) RES EXTRA COMMERCIUM — rzeczy poza obrotem (res sacrae, res religiosae, res publicae); klasyczna konstrukcja klasycznego ius civile; (3) RES MANCIPI / RES NEC MANCIPI — klasyczna fundamentalna dystynkcja klasycznego ius civile rzymskiego, oparta na rodzaju przedmiotu i sposobie przeniesienia własności (mancipatio dla res mancipi). Klasyczne ius commune i pandektystyka XIX w. wykrystalizowały współczesną kategorię prawa majątkowego: (1) DOKTRYNA NIEMIECKA — Vermögensrecht (prawo majątkowe), klasyczna pandektystyczna konstrukcja oparta na klasycznym ius civile; (2) DOKTRYNA FRANCUSKA — droits patrimoniaux (prawa majątkowe), klasyczna francuska konstrukcja Code civil; (3) DOKTRYNA AUSTRIACKA — Vermögensrecht, klasyczna austriacka konstrukcja ABGB. BGB nie zawiera wyraźnej regulacji "prawa majątkowego" jako kategorii ogólnej, ale klasyczna pandektystyczna doktryna (Bernhard Windscheid, Karl Larenz) wykrystalizowała tę kategorię jako fundamentalną. BGB rozróżnia w poszczególnych przepisach: § 90 (Sachen — rzeczy), §§ 873 i n. (dingliche Rechte — prawa rzeczowe), §§ 241 i n. (Schuldverhältnis — stosunek zobowiązaniowy), §§ 1922 i n. (Erbrecht — prawo spadkowe). Code civil art. 526-543 + 1101-1369 — francuska regulacja: l'article 526 (les droits réels et personnels — prawa rzeczowe i osobiste), klasyczna francuska konstrukcja kompleksowa praw majątkowych. Polski Kodeks cywilny — fundamentalna polska regulacja: KC nie zawiera wprost ogólnej definicji "prawa majątkowego", klasyczna polska konstrukcja oparta na pandektystycznej tradycji; KC posługuje się jednak tym pojęciem w wielu przepisach: KC art. 117 § 1 (z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie, roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu); KC art. 922 § 1 (prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób — klasyczna polska konstrukcja sukcesji uniwersalnej, ograniczonej do praw majątkowych). Polska konstrukcja prawa majątkowego: (1) DEFINICJA DOKTRYNALNA — prawo o wartości ekonomicznej, mogące być przedmiotem obrotu i wycenione w pieniądzu; klasyczna polska konstrukcja oparta na pandektystycznej tradycji; (2) ELEMENTY: (a) WARTOŚĆ EKONOMICZNA — kryterium podstawowe, klasyczna polska konstrukcja; (b) ZBYWALNOŚĆ — możliwość przeniesienia na inną osobę (z wyjątkami); (c) OZNACZONA TREŚĆ — ścisły zakres uprawnień; (3) RODZAJE PRAW MAJĄTKOWYCH: (a) PRAWA RZECZOWE — KC art. 140 i n.: własność, użytkowanie wieczyste, ograniczone prawa rzeczowe (użytkowanie, służebności, hipoteka, zastaw, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu); klasyczne polskie kategorie; (b) WIERZYTELNOŚCI — KC art. 353 i n.: roszczenia o świadczenie z umowy lub deliktu; klasyczne polskie kategorie obligacyjne; (c) PRAWA NA DOBRACH NIEMATERIALNYCH — np. prawa autorskie, prawa wynalazcze; (d) PRAWA SPADKOWE — KC art. 922 i n.: prawo do spadku, zachowku, zapisu; (e) UDZIAŁY W SPÓŁKACH — KC art. 860 i n. + KH 1934 r.: udziały w spółkach osobowych i kapitałowych; (f) PRAWA Z PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH — weksle, czeki, akcje, obligacje. Polska konstrukcja praw niemajątkowych (przeciwstawnie): (1) DOBRA OSOBISTE — KC art. 23-24: zdrowie, wolność, cześć, dobre imię, prywatność; klasyczne polskie konstrukcje oparte na pandektystycznej tradycji; (2) PRAWA RODZINNE OSOBISTE — KRO: władza rodzicielska, prawo do nazwiska; klasyczne polskie konstrukcje; (3) NIE PODLEGAJĄ PRZEDAWNIENIU — z wyjątkami (KC art. 117 § 1); klasyczna polska konstrukcja chroniąca dobra osobiste. Polska konstrukcja podziału praw majątkowych: (1) PRAWA RZECZOWE — KC księga druga (art. 140-352): klasyczna polska systematyka; (2) PRAWA OBLIGACYJNE — KC księga trzecia (art. 353-921): klasyczna polska systematyka; (3) PRAWA SPADKOWE — KC księga czwarta (art. 922-1088): klasyczna polska systematyka; (4) PRAWA WŁASNOŚCI INTELEKTUALNEJ — odrębne ustawy: ustawa o prawie autorskim, Prawo własności przemysłowej. Polska konstrukcja zbywalności praw majątkowych: (1) ZBYWALNOŚĆ JAKO ZASADA — KC art. 57 § 1: nie można przez czynność prawną wyłączyć ani ograniczyć uprawnienia do przeniesienia, obciążenia, zmiany lub zniesienia prawa; klasyczna polska konstrukcja oparta na pandektystycznej tradycji; (2) WYJĄTKI — niektóre prawa są niezbywalne (np. użytkowanie osobiste, prawo do alimentów); (3) PRAWA NIEMAJĄTKOWE — co do zasady niezbywalne (np. prawa osobiste); klasyczna polska konstrukcja chroniąca dobra osobiste. Polskie cechy: (1) BRAK WYRAŹNEJ DEFINICJI W KC — klasyczna polska konstrukcja oparta na pandektystycznej tradycji; (2) PODSTAWOWY KRYTERIUM WARTOŚCI EKONOMICZNEJ — klasyczna polska konstrukcja; (3) ROZBUDOWANY KATALOG PRAW MAJĄTKOWYCH — klasyczna polska systematyka kompleksowa; (4) ZASADA ZBYWALNOŚCI — KC art. 57 § 1: klasyczna polska konstrukcja chroniąca obrót gospodarczy; (5) FUNDAMENTALNE REFORMY — KC z 23 IV 1964 r. (oryginalna kodyfikacja), reforma UKWH z 6 VII 1982 r. Polska konstrukcja w stosunku do BGB: (1) ANALOGICZNA SYSTEMATYKA — KC + BGB: klasyczne konstrukcje pandektystyczne; (2) PODOBNE KATEGORIE — prawa rzeczowe, obligacyjne, spadkowe; (3) PODOBNE WYŁĄCZENIA NIEZBYWALNYCH — KC + BGB.
Źródło: Patrimonium, ius patrimoniale (rzymskie); Pandektystyka — Vermögensrecht; Code civil — droit patrimonial; ABGB § 285; BGB § 90 i Buch 3; KC art. 44.
Kolekcja: część ogólna prawa cywilnego
Odpowiedniki zewnętrzne: Q2281717