← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4ius formativum · iura formativa · Gestaltungsrecht · Gestaltungsrechte · uprawnienia kształtujące
ang. formative right
— Uprawnienie, którego wykonanie polega na jednostronnym ukształtowaniu sytuacji prawnej innego podmiotu — powstaniu, zmianie lub ustaniu stosunku prawnego — bez współdziałania drugiej strony. Klasyczne rzymskie pojęcie potestas — władza ojcowska, władza pana niewolnika; szerzej, uprawnienia jednostronne oddziałujące na sferę prawną innych. Klasyczna rzymska konstrukcja manumissio — wyzwolenie niewolnika przez akt jednostronny pana. Pandektystyka — kategoria Gestaltungsrecht wykrystalizowana w pracy E. Seckel "Gestaltungsrechte des Bürgerlichen Rechts" (1903) — uprawnienia kreujące, zmieniające lub unicestwiające stosunki prawne aktem woli jednostronnej; ius formativum jako przekład łaciński. Klasyczne typy uprawnień kształtujących: 1) prawo odstąpienia od umowy (Rücktrittsrecht) — np. art. 491-494 KC; 2) prawo wypowiedzenia stosunku obligacyjnego (Kündigungsrecht) — np. najem (art. 673 KC), zlecenie (art. 746 KC); 3) prawo uchylenia się od skutków oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu, podstępu lub groźby — art. 88 KC; 4) prawo wyboru świadczenia w zobowiązaniu przemiennym — art. 365 § 1 KC; 5) prawo pierwokupu — art. 596-602 KC; 6) prawo do zatwierdzenia bezskutecznej czynności prawnej — art. 63 § 1 KC; 7) odwołanie pełnomocnictwa — art. 101 KC. Cechy konstrukcyjne: jednostronność wykonania (oświadczenie woli wystarcza), natychmiastowość skutku (z chwilą dotarcia do adresata — art. 61 KC), nieodwołalność wykonania (raz dokonane — wiąże). Code Napoléon (Code civil) — résolution, résiliation, dénonciation. ABGB — Rücktritt, Kündigung. BGB §§ 130, 158, 320 i n.
Źródło: Manumissio (rzymskie); E. Seckel "Gestaltungsrechte des Bürgerlichen Rechts" 1903 r.; ABGB; BGB §§ 130, 158, 320; KC art. 61, 63, 88, 101, 365, 491-494, 596-602, 673, 746.
Kolekcja: część ogólna prawa cywilnego
Odpowiedniki zewnętrzne: Q9366930