← Prawo cywilne XIX i XX wieku
L4exercitium iuris · Ausübung des subjektiven Rechts
ang. exercise of a subjective right
— Korzystanie z prawa w jego treściowo określonych granicach, z poszanowaniem ustaw i klauzul generalnych ograniczających autonomię uprawnionego. Klasyczna rzymska zasada qui suo iure utitur, neminem laedit (D. 50.17.55) — kto wykonuje swoje prawo, nikomu szkody nie wyrządza. Klasyczna paremia malitiis non est indulgendum (D. 6.1.38) — złośliwości nie należy pobłażać; oraz aemulatio — szykana, wykonywanie prawa wyłącznie z chęci szkodzenia, zakazana w prawie poklasycznym i justyniańskim. Pandektystyka — Schikaneverbot (zakaz szykany); doktrynalne pojęcie nadużycia prawa (Rechtsmissbrauch). Code Napoléon (Code civil) — orzecznictwo rozwijało zakaz szykany od końca XIX w. (arrêt Clément-Bayard 1915). ABGB § 1295 ust. 2 (od 1916 r.) — Schikaneverbot kodyfikowany. BGB § 226 — Schikaneverbot (Schikane wykonana wyłącznie w celu szkodzenia drugiemu). KC art. 5 — klauzula generalna nadużycia prawa: nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego; takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony. Klasyczne kryteria nadużycia: 1) wykonanie sprzeczne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa; 2) sprzeczność z zasadami współżycia społecznego (klauzula moralna); 3) szykana — wykonanie wyłącznie w celu szkodzenia. Sankcja: pozbawienie ochrony (sąd oddali roszczenie). Doktryna polska: S. Grzybowski, Z. Ziembiński, M. Pyziak-Szafnicka, J. Pietrzykowski.
Źródło: Qui suo iure utitur, neminem laedit, malitiis non est indulgendum (rzymskie — D. 50.17.55, 6.1.38); Code civil + arrêt Clément-Bayard 1915; ABGB § 1295 ust. 2 (od 1916 r.); BGB § 226; KC art. 5.
Kolekcja: część ogólna prawa cywilnego